Սահմանադրական փոփոխությունների վերլուծության ևս մի տեսանկյուն

«Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի և սահմանադրական փոփոխությունների նախագծի մի քանի հակասությունների մասին

(լեզվական տեսանկյուն)

Սահմանադրական փոփոխությունների նախագիծը բառաշատ է և լեզվական տեսակետից էլ բազմաթիվ հակասություններ ունի «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի համապատասխան դրույթների հետ: Բերենք մի քանի օրինակներ: «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի հոդված 42-ի (Իրավաբանական հասկացությունների կամ տերմինների կիրառումը) կետ 1-ը սահմանում է.  «Իրավական ակտում պետք է կիրառվեն նորմատիվ իրավական ակտերով սահմանված կամ հանրածանոթ հասկացություններ կամ տերմիններ: Եթե նորմատիվ իրավական ակտում կիրառվում են նոր կամ բազմիմաստ կամ այնպիսի հասկացություններ կամ տերմիններ, որոնք առանց պարզաբանման միանշանակ չեն ընկալվում, ապա այդ իրավական ակտով պետք է տրվեն դրանց սահմանումները:»; իսկ նախագծում Հոդված 24-ի կետ 2-ում գրված է.« Բժշկության և կենսաբանության ոլորտներում, մասնավորապես, արգելվում են՝

1) եվգենիկական փորձերը.

2) մարդու մարմինը կամ նրամասերը՝որպես այդպիսին, շահույթի աղբյուր դարձնելը.

3) մարդու վերարտադրողական կլոնավորումը»: «Եվգենիկական փորձեր» և «Վերարտադրողական կլոնավորում» հասկացությունները սահմանված չեն:

Օրենքի այս պահանջն անտեսված է նաև նախագծի հոդված 71-ում` Մեղքի սկզբունքը: Համաչափության սկզբունքը պատիժների սահմանման ժամանակ

  1. Հանցանք կատարած անձի պատժի հիմքը նրա մեղքն է:

Ընդ որում «Մեղք» հասկացությունը սահմանված չէ նաև Քրեական օրենսգրքում:

Կամ նախագծում ձևակերպված է. « Հոդված 29. Խտրականության արգելքը

Խտրականությունը՝կախված սեռից, ռասայից, մաշկի գույնից, էթնիկական կամ սոցիալական ծագումից, գենետիկական հատկանիշներից, լեզվից, կրոնից, աշխարհայացքից, քաղաքական կամ այլ հայացքներից, ազգային փոքրամասնությանը պատկանելությունից, գույքային վիճակից, ծնունդից, հաշմանդամությունից, տարիքից կամ անձնական կամ սոցիալական բնույթի այլ հանգամանքներից, արգելվում է:» առանց սահմանելու «Գենետիկական հատկանիշ» հասկացությունը: Նախագծի հոդված 29-ում չի կատարված նաև «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի հոդված 36-ի կետ 4-ի պահանջը. « Նորմատիվ իրավական ակտում միեւնույն հասկացությունը սահմանելիս կամ միեւնույն միտքն արտահայտելիս պետք է կիրառվեն միեւնույն բառերը, տերմինները կամ բառակապակցությունները` որոշակի հերթականությամբ: Իրավական ակտում տարբեր հասկացությունները չեն կարող օգտագործվել միեւնույն տերմինով:»Վերջինս խախտվել է նաև նախագծի հետևյալ հոդվածներում`

Հոդված 103 կետ 2. Ազգային ժողովի կանոնակարգը, Ընտրական և Դատական օրենսգրքերը, Սահմանադրական դատարանի, Հանրաքվեի, Կուսակցությունների և Մարդու իրավունքների պաշտպանի մասին սահմանադրական օրենքներն Ազգային ժողովն ընդունում է պատգամավորների ընդհանուր թվի առնվազն երեք հինգերորդի ձայների մեծամասնությամբ:

Հոդված 165. Սահմանադրական դատարանը

  1. Սահմանադրական արդարադատու­թյունն իրականացնում է Սահմանադրական դատարանը` ապահովելովՍահմա­նադրության գերակայությունը:
  2. Արդարադատություն իրականացնելիս Սահմանադրական դատարանն ան­կախ է և ենթարկվում է միայն Սահմանադրությանը:
  3. Սահմանադրական դատարանի լիազորությունները սահմանվում են Սահմանադրությամբ, իսկ կազմավորման և գործունեության կարգը` Սահմանադրությամբ և Սահմանադրական դատարանի մասին օրենքով:» Եթե Սահմանադրական դատարանի մասին օրենքը սահմանադրական օրենք է, ապա ինչու՞ այդ կարևոր հանգամանքը չի ընդգծվում համապատասխան հոդվածում:

Նախագծից ներքոշարադրյալ մեջբերումում` « Հայ ժողովուրդը, հիմք ընդունելով Հայաստանի անկախության մասին հռչակագրում հաստատագրված հայոց պետականության հիմնարար սկզբունքները և համազգային նպատակները, իրականացրած ինքնիշխան պետության վերականգնման իր ազատասեր նախնիների սուրբ պատգամը, նվիրված հայրենիքի հզորացմանը և բարգավաճմանը, ապահովելու համար սերունդների ազատությունը, ընդհանուր բարեկեցությունը, քաղաքացիական համերաշխությունը, հավաստելով հավատարմությունը համամարդկային արժեքներին, ընդունում է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը:

Հոդված 8. Գաղափարախոսական բազմակարծությունը և բազմակուսակցությունը

  1. Հայաստանի Հանրապետությունումճանաչվումէգաղափարախոսական բազմակարծությունը և բազմակուսակցությունը: » խախտվելեն «Իրավականակտերիմասին» ՀՀօրենքիհոդված 36-իկետ 3-ի (Իրավական ակտի դրույթները պետք է ընկալվեն միանշանակ, ապահովեն հուզական չեզոքություն:) ևհոդված 45-իկետ 2-ի (Իրավական ակտերում պետք է բացառվեն իրավական նորմերի անհիմն կրկնությունները, ներքին հակասությունները:) պահանջները: Նախագծիներածականնակնհայտորենհուզականտարրերէպարունակումևառկաէհակասությունգաղափարախոսականբազմակարծությանուհամազգայիննպատակներիմիջև:

Օրենքի հոդված 36-ի կետ 2-ում սահմանված է. « Իրավական ակտերի լեզուն պետք է լինի պարզ, հստակ եւ մատչելի: Իրավական ակտերում չի թույլատրվում հնացած եւ բազմիմաստ բառերի ու արտահայտությունների, պատկերավոր համեմատությունների, այլաբանությունների, չափազանցությունների, փոխաբերական իմաստով բառերի կամ արտահայտությունների, թաքնված ենթատեքստերի, ինչպես նաեւ օտարալեզու տերմինների անհարկի օգտագործումը: Իրավական ակտում բազմիմաստ բառ օգտագործվելու դեպքում պետք է սահմանվի, թե բառը որ իմաստով է օգտագործվում:»

Իսկ օրինակ նախագծի հոդված 33-ի կետ 2-ում գրված է.« Նման տվյալների մշակումը պետք է կատարվի բարեխղճորեն, օրենքով հստակ սահմանված նպատակով, շահագրգիռ անձի համաձայնությամբ կամ առանց այդ համաձայնության` օրենքով նախատեսված այլ իրավաչափ հիմքի առկայությամբ:» Ընգծել ենք բարեխղճորեն բազմիմաստ բառը: Բարեխիղճ բառի իմաստներն են` 1.Իր պարտականությունները ազնվորեն կատարող, պարտաճանաչ:
2. Ջանասեր, ուշիմ:
3. Արդարամիտ, ազնիվ, արդարադատ:
4. Խղճով՝ պատվով՝ ուշադրությամբ կատարված, մաքուր:

Նախագիծը չի պարզաբանում, թե որ իմաստը նկատի ունի:

Նախագծում գրված է. « Հոդված 25. Խոշտանգումների և անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժիարգելքը

Հոդված 65. Ապացույցների անթույլատրելիությունը

Հիմնական իրավունքների խախտմամբ ձեռքբերված կամ արդար դատաքննության իրավունքը խաթարող ապացույցի օգտագործումն արգելվում է»:

Իսկ օրենքը պահանջում է. « Այն պայմանների թվարկման ժամանակ, երբ բոլոր թվարկված պայմանների առկայությունը պարտադիր է, չի կարող կիրառվել «կամ» շաղկապը: Այս դեպքում պետք է կիրառվեն «եւ» կամ «ու» շաղկապները:»(հոդված 45, կետ 10):

Օրենքի վերոհիշյալ հոդվածում նաև սահմանված է. « Եթե իրավական ակտում նշված նորմի կիրառումը պայմանավորված է «ինչպես նաեւ» բառերով բաժանված պայմաններով, ապա «ինչպես նաեւ» բառերից հետո շարադրված պայմանները համարվում են նախկին պայմանների հետ չկապված պայմաններ:», իսկ, ահա, նախագծի հոդված 2-ում գրված է. « Հայաստանի Հանրապետությունում իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին:

Ժողովուրդն իր իշխանությունն իրականացնում է ազատ ընտրությունների, հանրաքվեների, ինչպես նաև Սահմանադրությամբ նախատեuված պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց միջոցով:» Այսինքն ստացվում է, որ պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք նախկին պայմանի` ժողովրդի իշխանության իրականացման հետ, կապ չունեն:

Օրենքը պահանջում է. « Հոդված 45 կետ 3. Նորմատիվ իրավական ակտերում չպետք է կիրառվեն նորմեր, որոնց կատարումն անհնար է կամ անընդունելի, կամ որոնց չկատարման համար իրավական հետեւանքներ նախատեսված չեն:

Հոդված 36. Իրավական ակտերի լեզուն

  1. Իրավական ակտերի լեզուն պետք է լինի պարզ, հստակ եւ մատչելի: Իրավական ակտերում չի թույլատրվում հնացած եւ բազմիմաստ բառերի ու արտահայտությունների, պատկերավոր համեմատությունների, այլաբանությունների, չափազանցությունների, փոխաբերական իմաստով բառերի կամ արտահայտությունների, թաքնված ենթատեքստերի, ինչպես նաեւ օտարալեզու տերմինների անհարկի օգտագործումը: Իրավական ակտում բազմիմաստ բառ օգտագործվելու դեպքում պետք է սահմանվի, թե բառը որ իմաստով է օգտագործվում:»

Իսկ նախագծում գրված է. « Հոդված 36. Երեխայի իրավունքները

  1. Երեխան իրավունք ունի ազատ արտահայտելու իր կարծիքը, որը երեխայի տարիքին և հասունության մակարդակին համապատասխան` հաշվի է առնվում նրան վերաբերող հարցերում:» Նախագծի այս կետը հստակ չէ և ձևակերպված չէ կիրառման երաշխիքը:

Հերթական անգամ համոզվում ենք, որ բառերի քանակի ավելացումը չի երաշխավորում տեքստի որակի բարելավումը:

Հ.Գ. Կցվում է սահմանադրական երեք տեքստերի բառաքանակն ըստ գլուխների:

1995 թվականի սահմանադրություն

Գլուխ 1—478

2—1553

3—923

4—1196

5—320

6—772

7—190

8—149

9 — 405

2005 թվականի սահմանադրություն

Գլուխ 1—625

2—2371

3—1462

4—2002

5—498

6—1026

7—444

8—207

9—526

 

2015 թվականի սահմանադրություն

Գլուխ 1—792

2—3547

3—281

4—2165

5—1171

6—924

7—1191

8—174

9—526

10—297

11—240

12—326

13—268

14—240

15—268

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s