Ընտանեկան դպրոցների ուղերձը յուրաքանչյուրին և բոլորին

Մեր իրականության պարադոքսներից մեկը. «Ընտանեկան դպրոցի տատմերը թագավարակն է»: Այդ կենսուրախ արարածի, որ բազմորյակ քույրեր ու եղբայրներ ունի: Սեբաստացիական հեռավար ուսուցման «Անվանումը շատ ճիշտ է ընտրված «Ընտանեկան դպրոց»: Ընտանեկան դպրոցին մասնակցում են մեր ընտանիքի բոլոր անդամները. մայրիկն ու տատիկը պատասխանատու են լեզուների համար, մաթեմատիկան բաժին է ընկնում հայրիկին ու եղբորը, որոնք նաև տեխնիկական անձնակազմ են. գնալով ավելի են հմտանում օպերատորական աշխատանքի մեջ:» («Սեբաստացիները սեր են», հեղինակ` Անահիտ Վաթյան, Լևոն և Մարիա Վաթյանների ընտանեկան դպրոց):

Զարգացնելով վերոմեջբերյալը` «Մեր ընտանեկան դպրոցում բոլորս սովորող ու սովորեցնող ենք։ Սովորում ենք ամեն տեղ և ամենակարևորը՝ միասին։» («Ուսումնական կարանտին կամ թագավարակի հակառակ կողմը», հեղինակ` Անի Մեջլումյան, 4-րդ դասարանցի Արման Աբրահամյանի և այս օրերին հոգով սեբաստացի Իրինա Աբրահամյանի ընտանեկան դպրոց):

  Իսկ կրթահամալի՞րը: «Հեռավար ուսուցումը քաոս կդարձներ մեր կյանքը, եթե մեր սիրելի դպրոցը նրա հետ 3 գործիք չուղարկեր մեր տուն՝ տեսադասեր, ամենօրյա առարկայական առաջադրանքներ և ընտանեկան նախագծեր։» («Մեր տանը հյուր կա` արդեն երկու ամիս», հեղինակ` Նուշիկ Սմբատյան, Նռանե, Տարոն և Արեն Անտոնյանների ընտանեկան դպրոց):

  Ընդ որում տեսադասեր անցկացնում են ոչ միայն դասավանդողները: «Ինձ համար մեծագույն հրճվանք էր, երբ դասավանդողից ստացա առաջարկ Գագիկի դասարանի հետ անցկացնելու տեսադաս: Անմիջապես մտածեցի, թե ինչ եմ անելու: Ու ստեղծվեց «Գուշակենք միասին» նախագիծը:» («Գուցե բոլորիս էլ այս մեկուսացումն անհրաժեշտ էր», հեղինակ` Մարիամ Բալյան): «Ուսումնական պարապմունքներում ծնողներին ներգրվելու գաղափարը շատ կարևորում եմ, հատկապես այն ձևաչափով, երբ ուսուցիչը հնարավորություն է տալիս ծնողին վարելու քննարկում, ներկայացնելու իր մասնագիտության առանձնահատկությունները և անմիջական շփվելու սովորողների հետ։
Մայրենի լեզվի ուսուցչի առաջարկը ծնվեց մեր ընտանեկան նախագծից, երբ ես, մանկավարժ քույրս և աղջիկս ընթերցեցինք մեր ընտրած ստեղծագործությունները։ Մարիետ Սիմոնյանն ինձ առաջարկեց իմ ընտրած ստեղծագործությունը քննարկել Հայկի համադասարանցիների հետ՝ մայրենիի առցանց ուսումնական պարապմունքի ժամանակ։» («Տեսա, թե ինչպես է ձևավորվում տղայիս մտածողությունը», հեղինակ` Հասմիկ Գևորգյան, Հայկ, Քնարիկ Պետրոսյանների ընտանեկան դպրոց): Տիկին Գևորգյանը զարգացնում է իր միտքը և հանգում գործնական եզրակացություն. «Ծնողների ներառման այսպիսի նախագիծը ծնողին տալիս է հնարավորություն երեխայի հետ հավասար քայլելու և հասկանալու, ինչքանով է երեխան ինքնուրույն, պատրաստ տարբեր միջավայրերում իրեն դրսևորելու։ Երեխային հնարավորություն է տալիս ծնողի հետ շփվել որպես մասնագետի, ում հետ կարող է քննարկել տարբեր մտքեր և մասնագիտական մոտեցումներ։ Եվ ի վերջո, դասընթացին ծնողի մասնակցությունը ստեղծում է համագործակցության հարթակ ուսուցչի և ծնողի միջև՝ ծնողին անմիջական մասնակից դարձնելով երեխայի ուսումնառության գործընթացին։» Եվս մի ծնողական դիտարկում` «Ամենօրյա ուղիղ միացումների շնորհիվ երեխաները ամբողջությամբ չեն կորցնում դպրոցի համն ու հոտը, միասին դասից առաջ իրար տեսնելու և բարևելու անհագ ցանկությունը հերիք է դա նկատելու համար։» («Երբ կարող ես ավելի լավ ճանաչել երեխայիդ», հեղինակ` Նարինե Լևոնյան, Շուշան Հակոբյանի ընտանեկան դպրոց)խ

  Առարկայական առաջադրանքների կանդրադառնանք մեկ այլ առիթով: Այժմ ընտանեկան նախագծերի մասին: Ինչպես դիպուկորեն նշում է Նուշիկ Սմբատյանը. «Դե, իսկ ծանր հրետանին ընտանեկան նախագծերն էին» («Մեր տանը հյուր կա` արդեն երկու ամիս»): «Ուսումնական պրոցեսում առանձին հետաքրքրություն էին ներկայացնում ուսուցիչների առաջարկած տարբեր ու բազմաբովանդակ նախագծերը։ Երեխաներն ավելի ոգևորությամբ էին մասնակցում այն նախագծերին, որոնք ընտանեկան էին՝ միտված ավելի սերտացնելու ընտանիք-երեխա-դպրոց կապը։»(«Չէ´, ճիշտ չէ, երեխաներին գարունից ու դպրոցից զրկելը, ճիշտ չէ…», հեղինակ` Հասմիկ Շահվերդյան, Էմիլի և Էլանա Շահվերդյանների ընտանեկան դպրոց): «Ընտանեկան նախագծերի մասին կարելի է անվերջ պատմել, քանի որ ամբողջ ընտանիքով ընկղմվել ենք պրոցեսի մեջ։ 6 տարեկան աշակերտը ամենայն պատասխանատվությամբ ներկայացնում է թեմաներ, որոնց մասին կցանկանա պատմել իր հեղինակային հաղորդման ընթացքում։ Եվ աննկարագրելի են երեխայի էմոցիաները, երբ ցույց ենք տալիս վերջնական տեսանյութը, ոգևորությունը էլ ավելի է խորանում, երբ արժանանում է գովեստի խոսքերի ուսուցիչների և այլ հանդիսատեսի կողմից։ Այդ տեսանյութերը յուրովի լուծեցին նաև ինքնամեկուսացման պայմաններում տատիկների, պապիկների և մեր մտերիմների կարոտի խնդիրը։ Մի քանի նախագծերում արդեն սովորական դարձած մեր գործառույթներին ավելացավ նաև մեր՝ անմիջական տեսանյութում ընդգրկվելը։» («Խատուտիկ» բլոգը դարձավ ամենադիտվող կայքը», հեղինակ` Արման և Մանե, Ալավերդյան Միայի ընտանեկան դպրոց):

  Ընտանեկան դպրոցների ուսուցիչ դարձած` տարբեր մասնագիտությունների տեր ծնողները գովասանքի հեղեղ են հասցեագրել կրթահամալիրի և նրա մանկավարժական հավաքանու առանձին ներկայացուցիչների հասցեին: Երախտագիտությունը մարդկային գովելի հատկանիշ է բայց պակաս գովելի չէ համեստությունը: Իսկ գովասանքների հատորների հարմար վերնագիր է հետևյալ ձևակերպումը` «Հայկիս դպրոցը միջավայր է, որ միշտ քեզ հետ է։» («Ու ես էլ դարձա սեբաստացի», հեղինակ`Լուսինե Խուրշուդյան, 5- րդ դասարանցի Հայկ Վաղոյանի ընտանեկան դպրոց):

  Ընտանեկան դպրոցների բացահայտումների մասին` «…այս ընթացքը օգնեց, որ՝

  • բացահայտեմ իմ երեխայի թաքնված ընդունակությունները, նախասիրությունները,
  • գնահատեմ բնավորության լավ ու վատ գծերը,
  • բացի ծնող լինելուց՝ նաև դարձա նրա ընկերուհին՝ վստահություն ներշնչելով և մոտիվացնելով նրան՝ իր նախագծերում, առաջադրանքներում իմ ներկայությամբ։» («Մտահոգությունս անտեղի էր…», հեղինակ` Բելա Տատենցյան, 5-րդ դասարանցի Մարի Սարգսյանի ընտանեկան դպրոց): «Այս օրերին շատերս բացահայտեցինք ոչ միայն մեր երեխաներին, այլև մեր ուսուցիչներին, և ինչու ոչ, նաև ինքներս մեզ։ Բացահայտումների հետաքրքիր ժամանակաշրջան էր։» («Ինքնամեկուսացում սեբաստացիական ձևով կամ մեկ դպրոց, մեկ ընտանիք», հեղինակ` Արմինե Սարգսյան, 4-րդ դասարանցի Դավիթ Մուրադյանի ընտանեկան դպրոց):

 

  Բնական է, որ ընտանեկան դպրոցների ուսուցիչները լիարժեք գիտակցեցին իրենց դերն ու նշանակությունը ստեղծված կրթական իրականությունում: «Հեղինակային մանկավարժությունը ընտանեկան դպրոցում մեզ՝ ծնողներիս շատ բան սովորեցրեց։ Ստանձնելով ընտանեկան ուսուցչի պաշտոնը՝ մենք դարձանք առավել պատասխանատու երեխայի կրթման և հոգևոր դաստիարակման հարցում: Ավելի հստակ գիտակցեցինք, որ ուսուցչի դերը և աշխատանքը առավել ամբողջական է դառնում, երբ նրան աջակից է ծնողը: Այսինքն՝ մենք ամբողջական մեծ թիմ ենք, որ միասին կարող ենք հաղթահարել խոչնդոտները և շարժվել առաջ:» («Մենք ամբողջական մեծ թիմ ենք», Դանիել Մարկոսյանի, Զարուհի Պետրոսյանի, Սերգեյ Մարկոսյանի ընտանեկան դպրոց):

 

   Բնականաբար, խոսք կա նաև դժվարությունների մասին: «Իհարկե, կան և որոշակի անհարմարություններ ու դժվարություններ, որոնք բխում են տնային պայմաններում դպրոցական կրթությունը կազմակերպելու, տեսանյութեր պատրաստելու անկարելիության, մեկից շատ երեխաներ ունենալու, տվյալ պահին երկրում տիրող անորոշ, առողջական և տնտեսական լարված իրավիճակում ծնողների մտավոր ծանրաբեռնվածության և այլ անհատական-ընտանեկան խնդիրներից։» («Կրթահամալիրը տեղափոխվել է մեր տուն», հեղինակ` Նաիրի ՄելքոմՄելքոմյան, 2-րդ դասարանցի Աստղիկ և 6 տարեկան Գալե Մեղրունիների ընտանեկան դպրոց։ Խորհրդատու՝ Մարիամ Խաչատրյան):   «Կարծես թե կարծիք ստեղծվեց, որ շատ լավ էր՝ անցանք առցանց ուսուցման, բայց դա ունի իր բացասական կողմերը։ Եթե առաջ հստակ կային արթնանալու ժամեր, և օրը հագեցած էր արտադասային լրացուցիչ խմբակներով, ապա այժմ միայն առցանց պարապմունքներն են, և օրը չունի իր նախկին հագեցվածությունը, որը ազդել է նաև քնի վրա։ Իսկ մենք գիտակցում ենք, որ կամաց-կամաց մեր աշխատանքին հատկացված ժամանակը քչանում է և այն ամբողջությամբ հատկացվում է երեխային։» («Խատուտիկ» բլոգը դարձավ ամենադիտվող կայքը»): Բայց կա վստահություն, որ «…ուսուցիչ-ծնող-աշակերտ ամուր կապի արդյունքում այս ուղղությամբ էլ աշխատանքներ կտարվեն, հարթելու հնարավոր բոլոր խոչընդոտները և առցանց կրթությունն առավել բարելավելու, զարգացնելու և մատչելի դարձնելու համար։» («Կրթահամալիրը տեղափոխվել է մեր տուն»): Նաև էականի կարևորում` «Կան դժվարություններ, բայց կարևորը երեխայի հետ շփման շրջանակներն ընդլայնելն է։» («Երբ կարող ես ավելի լավ ճանաչել երեխայիդ»):  

 

  Եվ չնայած` «…նրա [իմա` հեռավար ուսուցման- ծ.հ.] շնորհիվ  շատ բացահայտումներ կատարվեցին ու տեղաշարժեր եղան մեր ներսում։» («Մեր տանը հյուր կա` արդեն երկու ամիս»); «Կորոնավիրուսյան հարկադիր արձակուրդը մեզ շատ բան սովորեցրեց: Մենք սկսեցինք գնահատել մեր ունեցածը: Երկու ամիս տանը փակված, բնությունից կտրված լինելով՝ սկսեցինք ավելի շատ սիրել բնությունը:… Այս ընթացքում, սովորելուց բացի, մեր մեջ նաև նոր տաղանդներ բացահայտեցինք:» («Ուսումնական կարանտին կամ թագավարակի հակառակ կողմը»), վերադարձը առկա ուսուցման և ֆիզիկական շփման դաշտ միանշանակ խիստ ցանկալի է ու արտահայտված ընտանեկան դպրոցների բոլոր ուսուցիչների հրապարակումներում` «Մեր հյուրն [իմա` հեռավար ուսուցումը- ծ.հ.] իրեն, վստահաբար, լավ է զգում մեր տանը, մենք էլ նրա ներկայությանը շատ ենք սովորել, շփվում ենք ընտանիքի անդամի պես։ Սակայն անկեղծ ասած՝ եթե ցանկանա կամ որոշի գնալ, հաճույքով կճանապարհենք՝ իհարկե պատվով, ինչպես հարկն է…» («Մեր տանը հյուր կա` արդեն երկու ամիս»); «Եվ չնայած նրան, որ մեր ուսումնական կարանտինը շա՜տ հետաքրքիր է անցնում, միևնույնն է արդեն ուզում ենք վերադառնալ հին կյանքին՝ բայց արդեն շատ հարցերի ուրիշ կերպ նայելով:» («Ուսումնական կարանտին կամ թագավարակի հակառակ կողմը»); «Դժվարություններ, անխոս, շատ ունեցանք այս ընթացքում, բայց փորձեցինք դուրս գալ հաղթանակած ու հույսով, որ հեռավար ուսուցման այս աշխատակարգը կգործի, բայց ոչ նման արտակարգ իրավիճակով պայմանավորված։ Որպես ծնող՝ ինձ համար կարևոր է, որ իմ երեխաները մեծանան ոչ միայն ընտանեկան դաստիարակությամբ, այլև զգան դպրոց-ուսուցիչ-դասընկեր սոցիալական օղակի միջավայրը։ Երեխան պետք է ձևավորի իր անհատականությունը, իր եսը՝ լինելով հասարակության մի մասնիկ, նորը կերտող ամուր հիմնասյուն․․․․․» («Չէ´, ճիշտ չէ, երեխաներին գարունից ու դպրոցից զրկելը, ճիշտ չէ…»); «Մյուս կողմից՝ պետք է ասեմ, որ երեխայի համար շատ կարևոր է շփումը ուսուցիչների և համադասարանցիների հետ իրականության մեջ, և ինչքան էլ հեռավար ուսուցումը լինի արդյունավետ, միևնույնն է՝ անհամեմատելի է առկա ուսուցման հետ:» («Մտահոգությունս անտեղի էր…»); «Ստեղծված իրավիճակում հեռավարը նաև հնարավորություն է կապը ամուր պահելու համադասարանցիների և ուսուցիչների հետ, առավել ևս, որ կրթահամալիրում այդ կապն իրոք ուժեղ է: Ձգում են իրար մի այլ ուժով. երեխաները կարոտում են միմյանց, ուսուցիչներին, դպրոցին, երանությամբ հիշում են անգամ դպրոցի համեղ սնունդը: Երջանկություն է «Դպրոցին կարոտե՞լ ես» հարցիդ լսել՝ «Հա՜, շա՜տ…» բղավոցով պատասխանը: Համաձայնեք, մեր օրերում հազվադեպ հանդիպող երևույթ է:

Իսկ հիմա բացասականը. ոչ մի առցանց ու հեռավար, այլ աշխարհի ամենալավ դասն էլ չի կարող փոխարինել հասարակ մարդկային շփմանը, իրար աչքերի մեջ նայելուն, ջերմ գրկախառնությանը: Առցանցը՝ առցանց, բայց սպասում ենք այն օրվան, երբ կրթահամալիրը նորից կլցվի երեխաներով:» («Սեբաստացիները սեր են»):

  Անանուն Իմաստասերն ասել է. «Ամեն երկար բանաստեղծություն պոեմ չէ»: Ուստի կարճեմ խոսքս երեք ամփոփող մեջբերմամբ և մեկ, մինուճար առարկությամբ:

  «Հեռավար ուսուցումն եկավ անակնկալ, գարնան հորդ անձրևի պես թափվեց մեր գլխին, հիմնովին փոխեց մեր առօրյան, ստիպեց վերագնահատել ընտանիքի, դպրոցի, ուսուցիչների դերը մեր երեխաների ու մեր կյանքում, հիշեցրեց հարազատների, ընկերների, բնության հետ կենդանի, բնական շփման կենսական նշանակության մասին, կոտրեց ազատության, սահմանափակումների, պատասխանատվության մասին մեր ունենցած պատկերացումները ու օգնեց վերգտնել յուրաքանչյուր իրավիճակում ուրախության, հաճույքի և վայելքի աղբյուր գտնելու ունակությունը։» («Մեր տանը հյուր կա` արդեն երկու ամիս»):  «Արտակարգ իրավիճակի ավարտից և բնականոն ընթացքի անցնելուց հետո, ես հավատում եմ, յուրաքանչյուր ծնող և երեխա ավելի կարժևորի, կգնահատի դպրոցի և ուսուցչի դերը: Կհասկանա, որ կան մնայուն արժեքներ, որոնք թեև ֆիզիկապես անցողիկ են, բայց մտավոր և հոգեպես մեծ ու կարևոր հետք են թողնում մեր հետագա կյանքի և ապրելակերպի վրա: » («Մենք ամբողջական մեծ թիմ ենք»): «Սոկրատեսն ասում է, որ դասավանդման արվեստն աստվածային է։ Հեռավար ուսուցման պարագայում էլ պարզ դարձավ, որ արևի տակ ուսուցչի մասնագիտությունից բարձր մասնագիտություն չկա։» («Ինքնամեկուսացում սեբաստացիական ձևով կամ մեկ դպրոց, մեկ ընտանիք»):

   

   Այնուամենայնիվ, ես համառորեն պնդում եմ, որ «Ուսուցիչ» հասկացության էությունը «Ծնող» հասկացության բաղկացուցիչ է»:

 

31.05 – 01.06, 2020            ©                  Աշոտ Տիգրանյան

 

   Հ.Գ. Ներողություն եմ խնդրում ընտանեկան դպրոցների այն ուսուցիչներից, որոնց աշխատանքներից մեջբերում չարեցի: Իմ խոնարհումը Ձեզ հարգելի և հուսամ` մշտակա գործընկերներ:

 

«Այլընտրանքային պատմության» անայլընտրանք պատմությունը

Մարդ+Եղածը+Շարունակվողը+Տիեզերական հաստատուն  = Պատմություն

                                         (Անհայտ մաթեմատիկոս)

Ինքնամեջբերում. «Այլընտրանքային պատմությունն անցյալի իրականության վարկածային պատկերն է, որը ձևավորվում է «Բոլոր փաստերը պետք է ուսումնասիրվեն, բոլոր տեսակետները պետք է քննարկվեն» սկզբունքի համաձայն, և ունի սահմանային գիտության կարգավիճակ:

Այլընտրանքային պատմությունն ունի երկու մակարդակ՝

Ա մակարդակ` դասագրքերում ներկայացվող պատմական իրականության մեկնաբանման այլ տեսանկյուն, նաև՝ կանխամտածված կերպով չներկայացվող փաստերի հավելումով,
Բ մակարդակ` անցյալի իրականության այն էջերի ներկայացում և վերլուծություն, որոնք մերժվում կամ անտեսվում են ակադեմիական գիտության ներկայացուցիչների կողմից:» («Դպիր» էլեկտրոնային ամսագիր, համար 5, 2017 թվական)

 «Այլընտրանքային պատմություն» նախագիծը ձևակերպվել և հրապարակվել է 2016 թվականի օգոստոսի 23-ին, սակայն այդ ուղղվածության առաջին տեքստը` «Հիպերբորեա. այլընտրանքային պատմության էջերից», կրթահամալիի կայքում հրապարակվել է 2015 թվականի հունիսի 20-ին: Իսկ մինչև նախագծի հրապարակումն այլընտրանքային պատմության տարբեր մակարդակներին և ոլորտներին վերաբերող ավելի քան 90 թարգմանություններ ու հեղինակային նյութեր են մատուցվել հանրությանը:

«Այլընտրանքային պատմություն» նախագծի իրականացման ընթացքում կրթահամալիրի կայքում, միջին դպրոցի ենթակայքում և սովորողների բլոգներում հրապարկվել է VI-XI դասարանցի187 հեղինակի 256 աշխատանք (չհաշված այն աշխատանքները, որոնք անվերադարձ կորել են): Բոլոր աշխատանքներն այժմ հավաքված են «Տիգրան Հայրապետյան» գրադարանի համապատասխան բաժնում: Կարևորում եմ, որ հրապարակված տեքստերի մոտ 2/3-ը հեղինակային նյութեր են: Պակաս կարևոր չէ նաև այն իրողությունը, որ նախագծային նյութերի հետ ծանոթացողների միջին թիվն այս պահին գերազանցում է 800-ը:

Հարկ եմ համարում ընգծել, որ «Այլընտրանքային պատմություն»-ն ըստ էության մեգանախագիծ է, քանի որ նրա արգանդից են ծնվել «Բռնադատվածներ», «Հետազոտական արշավային ճամբար» և «Քաղաքագիտական ակումբ» նախագծերը: Վերջինս «ապերախտ զավակի» նման ստվերել է իր ծնողին:

Համոզված եմ, որ երեք հնարավոր քայլեր կբազմապատկեն «Այլընտրանքային պատմություն»նախագծի մասնակիցների թիվը:

Քայլ առաջին` գնահատման իմ առաջարկած տարբերակը շահառուների քննարկմամբ կատարելագործել և տեղափոխել պիլոտային փորձարկման փուլ:

Քայլ երկրորդ` օգոստոսի 23-ը կրթահամալիրում հայտարարել Այլընտրանքային Պատմության Օր:

Քայլ երրորդ` «Այլընտրանքային պատմություն»նախագծի մասնակիցներին տալ ակումբային կարգավիճակ և հայտարարել ակումբի ղեկավարի մրցույթ, որին տողերիս հեղինակը չի մասնակցի, քանզի բավ են իրեն բռնադատվածները և քաղաքագետները:

Այս դեպքում «Քայլ» հասկացության շուրջը բորբոքվող կրքերն ինձ չեն հուզում:

 

23.05.2020                        ©                   Աշոտ Տիգրանյան

Գնահատման տարբերակ

Մանկավարժական աքսիոմ. Գնահատումը կրթական համակարգի անփոխարինելի բաղկացուցիչն է: Ժամանակի ընթացքում փոխվում են նրա դրսևորման ձևերը, բայց ոչ էությունը:

Կրթահամալիրում ուսումնական գործունեությունը ծավալվում է երկու ուղղություններով` հանրակրթական առարկաների յուրացում և նախագծային գործունեություն:

Առաջարկում եմ գնահատման չորս մակարդակ, որը կարող է կիրառվել երկու ուղղություններում էլ:

Առաջին մակարդակ` գիտելիքի յուրացում և/կամ կարողության ձեռքբերում: Երկրորդ մակարդակ, որը միաժամանակ ինքնակրթության առաջին մակարդակն է, գիտելիքի հավելում և/կամ հմտության ձևավորում: Երրորդ մակարդակ (ինքնակրթության երկրորդ մակարդակ)` գիտելիքի ստեղծում և/կամ նոր կարողության կայացում: Չորրորդ մակարդակ` գիտելիքի հանրայնացում և/կամ կարողության փոխանցում («Կրթական ինքնավարություն» նախագիծ):

Վերոնշյալ մակարդակները կարելի է թվայնացնել, քանի դեռ լիարժեք չենք հրաժարվել սովորողի գործունեության թվային գնահատումից:

Առաջին մակարդակ (մեկ ուղղության և մեկ բաղկացուցչի` գիտելիք կամ կարողություն, դեպքում) – 4

Առաջին մակարդակ (մեկ ուղղության և երկու բաղկացուցչի դեպքում) – 5

Առաջին մակարդակ (երկու ուղղություն և մեկական բաղկացուցիչ) – 6

Առաջին մակարդակ (երկու ուղղություն և երկու բաղկացուցիչ)- 7

Երկրորդ մակարդակ (մեկ ուղղություն և մեկ բաղկացուցիչ) – 5

Երկրորդ մակարդակ (մեկ ուղղություն և երկու բաղկացուցիչ) – 6

Երկրորդ մակարդակ (երկու ուղղություն և մեկական բաղկացուցիչ) – 7

Երկրորդ մակարդակ (երկու ուղղություն և երկու բաղկացուցիչ) – 8

Երրորդ մակարդակ (մեկ ուղղություն և մեկ բաղկացուցիչ) – 6

Երրորդ մակարդակ (մեկ ուղղություն և երկու բաղկացուցիչ) – 7

Երրորդ մակարդակ (երկու ուղղություն և մեկական բաղկացուցիչ) – 8

Երրորդ մակարդակ (երկու ուղղություն և երկու բաղկացուցիչ) – 9

Չորրորդ մակարդակ (մեկ ուղղություն և մեկ բաղկացուցիչ) – 7

Չորրորդ մակարդակ (մեկ ուղղություն և երկու բաղկացուցիչ) – 8

Չորրորդ մակարդակ (երկու ուղղություն և մեկական բաղկացուցիչ) – 9

Չորրորդ մակարդակ (երկու ուղղություն և երկու բաղկացուցիչ) – 10

Ծանոթություն. Եթե սովորողի թվանշանը երկրորդ մակարդակում 5 է, իսկ առաջին մակարդակում` 7, ամփոփիչ թվանշանը դրվում է 7: Նշվածը հուշում է մյուս բոլոր նմանաբնույթ իրողությունների դեպքում դասավանդողի անելիքը:

 

10.05.2020                     ©                          Աշոտ Տիգրանյան

Հազարամյակի հանդիպում (հաշվետվության փոխարեն)

Արևածագը հիասքանչ է, նույնիսկ` չնաշխարհիկ, նույնիսկ` մայրամուտը, բայց անտանելի գիտնականներն ասում են, որ արևի վրա բծեր կան: Ո՞վ է ճիշտ: Իհարկե` ՏԵՍԱՆԿՅՈԻՆԸ:

Իրավացիորեն նոմինալիզմով1 է ներծծված հեղինակային մանկավարժության հեղինակների ստեղծագործական առցանց հավաքի բովանդակությունը:

Պայծառ երեխաներ: Ուսուցիչ ծնողներ: Սովորող տատիկներ: Սա իրականություն է` կրթահամալիրի բազմատոնը:

Սակայն նաև…

Եթե գյուղական կյանքը նախագիծ չէ, այսինքն` նախագիծն առօրյայից դուրս է, իսկ Օրացույցը մեր առօրյան է, ուրեմն`այնտեղ նախագծեր չկան: Նախագծային գործունեությունը օրացույցից դուրս է:

Եթե որևէ հեղինակ իր նյութի մեկնաբանությւնները չի կարդում, ուրեմն` կարևորություն չի տալիս կամ իր նյութին, կամ այլոց կարծիքին, իսկ եթե կարդում է, բայց չի արձագանքում, ուրեմն`… (կարդա ընդգծվածը)

Եթե մարդուն պարտադրում են կարծիք հայտնել որևէ բանի մասին, ուրեմն` կարևորում են կամ նրա կարծիքը, կամ իրենց իշխանությունը, կամ էլ երկուսը միասին:

Երբ վարպետության դաս վարողը լավ չի նախապատրաստվում հաճախակի դիմում է մասնակիցներին, թե ինչ հարցեր ունեն: Այսինքն` հարցասիրությունն անպատասխանատվության փրկիչն է, քննարկվող հիմնախնդրին մակերեսային, ոչ համակարգային մոտեցման խթանը:

Երևույթների և իրադարձությունների էության ու բազմաշերտության ընկալումն ու տարիքը ուղիղ համեմատական չեն: «Ձեր տարիքի համար չէ», այսինքն` հասկացողը աննորմալ է (նորմայից դուրս է), արդյունքում` ինքնասիրահարված «պինգվին», կամ բարդութավորված «կարիճ»:

Եթե 31 մարդ հավանում է երաժշտությունը, բայց այն մինչև ավարտ լսում 16-ը, ուրեմն` կամ թվային տեխնոլոգիաներն են խելագարվել, կամ նվաստս այլ իրականությունում է:

Սակայն նաև…

Ստեղծագործող երեխաներ: Համագործակցող ծնողներ: Դարափոխ տատիկներ: Սա իրականություն է` կրթահամալրի ներկա ապագան:

 

Աղբյուրներ`

Մայիսյան հավաքի կլոր սեղաններ

Հասարակագիտական- էկոլոգիական նախագծեր

Մեդիագրագիտություն և քննադատական մտածողություն (վարպետության դասը վարում է ծնող Սառա Խոջոյան)

Ինչպես ստեղծագործել (վարպետության դասը վարում է ծնող Ջեննի Բալյանը)

Խոսքի վարպետության դաս (վարում է ծնող Մերի Մակարյանը)

Էլեկտրոնային կենդանի իմպրովիզ

 

08-09.05.2020                      ©               Աշոտ Տիգրանյան

 

  1. Նոմինալիզմ – միջնադարյան փիլիսոփայական ուղղություն, ըստ որի` ընդհանուր հասկացությունները առանձնակի առարկաներից դուրս գոյություն չունեն և միայն վերջիններիս անվանումներն են: Բնութագրական մեջբերում. «… Գաղափարը առարկայի նշանն է. իսկ պատկերը` գաղափարի նշանը, ասել է թե` նշանի նշանը: Բայց ըստ պատկերի` ես կարող եմ վերականգնել եթե ոչ մարմինը, ապա այն գաղափարը, որ մյուսներն ունեն դրա մասին: … իսկական իմացությունը չպետք է բավարարվի գաղափարներով,  որոնք նշաններ են ուղղակի, այլ պետք է բացահայտի առարկաները` իրենց եզակի իսկությամբ: …» (Ումբերտո Էկո. «Վարդի անունը», էջ 456)

 

Հետգրություններ

  1. Ընտանեկան դպրոցների հոդվածագրոհին մուսաս, գուցե՞ դեռ կանդրադառնա:
  2. Վերոշարադրյալ տեքստի լեզվական և տրամաբանական սխալները միտումնավոր են:

 

Կրթական մտորումներ կորոնավիրուսային աշխարհի լուսանցքում(առանց հասկացություններ սահմանելու)

Կորոնավիրուսը փոխում է աշխարհը, թե՞ Տեսանողների դիտանկյունը: Այս քաղաքակրթական, աշխարհաքաղաքական և անհատական խմորից թխվածը հաստատ վարակված է, բայց ինչո՞վ…

Ես` XXI դարի Դիոգենեսս, որ կարասը փոխարինել է քարե հարմարավետ լուսանցքով, դեռ չեմ հասունացել Իրականությունը վերլուծելու աստիճան, բայց համարձակվում եմ հայացք նետել կրթական համայնապատկերի վրա և փորձել հասկանալ, թե ինչը ինչով ենք փոխարինել ստիպողաբար:

Լքել ենք այն մթնոլորտը, հրաժարվել ենք այն էներգետիկայից, որը միավորում է կամ պառակտում, գեներացնում (թող ներեն չինովնիկները) սեր կամ այլ զգացմունքներ, բայց ապրում է միայն ֆիզիկական իրականության դաշտում: Առանց այդ էներգետիկայի Մենք-ի և Ես-ի ինքնաճանաչման գործիքակազմից (թող կրկին ներեն չինովնիկները) մի կարևոր, հորատող գործիք է պակասում:

Փոխվել են դասագործընթացի համատեքստն ու խորապատկերը: Ընդ որում և´ անշունչ, և´ շնչավոր տարրերը: Շենքը դեռ դպրոց չէ, բայց դպրոցը նաև շենք է: Դասարանական հավաքանին, որ հորիզոնական և ուղղահայաց կապերի, քարկապերի և  կտրվածքների բարդագույն կառույց է, իր գործոնի ազդեցությունն էականորեն թուլացնում է ֆիզիկական իրականությունից դուրս: Իսկ խորապատկերը, որի առաջնաբեմում կրթությունն է, կարող է նաև զգայարանների ընկալման տիրույթում չլինել: Բայց անկախ այդ իրողությունից տարբեր է այն դպրոցում և տանը, ֆիզիկական իրականությունում և էլեկտրոնային իրականությունում:

Լռությունը ճչում է ականջիս տակ. «Մի´ մոռացիր իմ մասին»: Ո´չ, ով լսել է դասարանի լռությունը, որտեղ ծնվում և հասունանում են մտքերն ու զգացմունքները, մոտ կամ հեռու տարածքներ, ժամանակի երեք չափումների միջով ճամփորդության է մեկնում երևակայությունը, չի կարող այն մոռանալ:

Բայց բավ է կորուստների մասին (նրանք թվարկվածներով չեն ավարտվում):

Մեր օրերում (թե՞ կորոնավիրուսի օրերում) ավելի է կարևորվում մի արժեք, որ անվանվում է ինքնակրթություն:

Ինքնակրթություն, այսինքն` սովորել, սովորել, սովորել, այսինքն` ցանկություն, հմտություն, պատասխանատվություն:

Անտրամաբանական եզրափակումից առաջ մի գործնական առաջարկություն` 2020-2021 ուստարվա առարկայական ծրագրերում առանցքային դարձնել 3 բան`

  1. Հասկացությունների, օրենքների և օրինաչափությունների յուրացում;
  2. Ինքնակրթական հմտությունների ձևավորում;
  3. Արտաառարկայական մոտեցում, այսինքն` այլ առարկաների տեղեկույթի և մեթոդների ներառում:

Կորոնավիրուսը և կրթությունը երկու նմանություն ունեն: Երկուսն էլ սկսվում են «Կ» տառով և երկուսն էլ վարակիչ են: Միայն թե վիրուսն անցնում է մարդուց մարդուն, իսկ կրթության տարածման ուղիները բազմազան են…

 

21.04.2020                          ©                      Աշոտ Տիգրանյան

 

Հ.Գ. Սույն տեքստը հաղթահարած ընթերցողին խնդրում եմ հիշել, որ լուսացքում Իրականության ըմբռնման այլ կանոններ են պատեպատ խփվում:

Վադուլ լուի Վոդեի դասերը (հայկական իրականություն վերադառնալիս)

Հիմք ընդունելով մեր թիմի ներքին աշխատաբաժանումը ես կձևակերպեմ և համառոտակի կմեկնաբանեմ այն դասերը, որոնք ակնհայտ էին միջազգային պատանեկան խաղաղության ճամբարի գործունեության ողջ ընթացքում: Հուսով եմ, որ իմ շարադրանքը կամ գոնենրա որոշ հատվածներ օգտակար կլինեն այն գործընկերներիս և սովորողներին, որոնք կմասնակցեն այլ միջազգային ճամբարների, իսկ վերջիններիս թիվը կբազմապատկվի: Դրանում ես ավելի քան համոզված եմ: Հարկ եմ համարում ընդգծել, որ դասերի հերթականությունը կարևորության աստիճանակարգում չի ենթադրում:

Դաս առաջին. Կաղապարների կոտրում և կանխակալ կարծիքների վերանայում

Մեր դեպքում խոսքը հիմնականում էթնոսոցիալական կաղապարների, այդ թվում` սեփական անձի էթնիկական ինքնագնահատականի, և այլ էթնոսների ու նրանց ներկայացուցիչների մասին ձևավորված , հաճախ` իրականության հետ քիչ աղերսներ ունեցող, կարծիքների մասին է: Բնական է, որ պատանիներն անհատի բնութագրի (հատկապես` դրական) հարացույցը ենթագիտակցաբար ձգտում են տարածել նրա էթնիկական ամբողջականության` ժողովրդի կամ ազգի վրա:

Մենք Մոլդովայից վերադառնում ենք այլ էթնոսների և ռասաների հետ համագործակցելու լիցքով: Չնայած նոր կաղապարների, թեկուզ` դրական բովանդակությամբ, ձևավորման վտանգ կա, բայց անձնավորված տեղեկույթի բազմաբնությանությունը ճկուն, իրատեսական, իմացական և լավատեսական մտահամակարգի ամրակայման բարձր հավանականության դաշտ է ստեղծում:

Դաս երկրորդ. Նախապատրաստական շրջանը կարևոր է նաև թիմի ձևավորման տեսանկյունից

   Նախապատրաստական շրջանը երկու հիմնական բաղկացուցիչ ունի` բովանդակային և թիմի ձևավորում: Բովանդակային նախապատրաստությունն իր հերթին երկու համաժամանակյա փուլերից է բաղկացած` անհատական և թիմային: Այս շրջանին հակացուցված են և´ ափալ-թափալի մարտավարությունը, և´ մակերեսայնությունը («խնայող» մարտավարություն), և´ գերբեռնվածությունը («համապիտանի» մարտավարություն): Իմ կարծիքով միջազգային ճամբարների նախապատրաստության փուլի արդյունավետ տևողությունը երեքից վեց ամիս է (նշված են ներքին և վերին սահմանագծերը):

Մենք գնացինք Մոլդովա որպես ճամբարական թիմ և վերադառնում ենք որպես ԹԻՄ, որը շատերին դեռ անակնկալներ կմատուցի, իհարկե, չկաղապարվելով իր քանակում և որակում:

Դաս երրորդ. Լեզուների իմացության և իմացության անընդհատ կատարելագործման անհրաժեշտության գիտակցում

   Վադուլ լուի Վոդեի միջազգային ճամբարի աշխատանքային լեզուն անգլերենն էր, բայց միջանձնային և միջխմբային շփումների զգալի մասը ռուսերենով էր: Այսինքն` մեր թիմի յուրաքանչյուր անդամ (բացի` ինձնից) մեկ շաբաթ և յուրաքանչյուր պահի եռալեզու էր և ոչ միայն խոսքով, այլ նաև մտածողությամբ, որովհետև արագորեն համոզվեցինք, որ օտար լեզվով արդյունավետ հաղորդակցվելու կարևորագույն գործոնն այդ լեզվով մտածելն է: Զարմանալի չէ, որ օտար լեզվի իմացության կատարելագործումը դարձավ ներքին հրամայական պահանջ:

Ավելին` նոր լեզուներ սովորելու ձգտումը դարձավ գործնական և փոխօգնության նոր հարթակ:

  Դաս չորրորդ. Ինքնաճանաչողություն էքստրեմալ պայմաններում

  Հայկական իրականություն կրողներս բախվել և ներդաշնակվում էինք չորս այլ իրականություններ կրողների հետ: Այդ բախում – ներդաշնակեցում դիալեկտիկական համադաշտը ծնեց նոր` ճամբարային իրականություն: Բայց վերջին իրականության ներսում չէին անէացել մյուս իրականությունները և շարունակվում էին նրանց զույգային հաղորդակցությունները: Ես այս բազմաշերտ իրականությունը համարում եմ էքստրեմալ, որի ներսում ինքնաճանաչողությունն արագացում է ստանում համաձայն սոցիալ-հոգեբանական որոշ հիմնադրույթների:

Ուրախ եմ արձանագրել, որ մեր թիմի անդամների ինքնաճանաչողության անկյունաքարը զարգացնող իրատեսությունն է:

Դաս հինգերորդ. Սոցիալական ակտիվացում և ձեռք բերվածը զարգացնելու ուղիների որոնում

  Սոցիալական ակտիվությունը ճամբարում, առավել ևս` միջազգային, անխուսափելի և դրվատելի երևույթ է: Անհրաժեշտ է նախապատրաստական փուլում պարզել ապագա ճամբարականների սոցիալական հաղորդակցության առկա մակարդակը և իրական ներուժը, դրական լիդերության կամ ակտիվ համագործակցության հմտությունները, նվազագույնը` ժամանակ ունենալ զարգացնելու համապատասխան կարողությունները: Իսկ ճամբարային գործունեության ավարտից հետո ծագում է սոցիալական ակտիվության մակարդակը գոնե պահպանելու հիմնախնդիրը, որի լուծման ուղիների որոնումը մանկավարժական խնդիր է:

Մեր թիմն այդ հիմնախնդրի լուծման գործնական քայլերին կանդրադառնա մեկ ամիս անց:

Եվ այս խոսքիս ավարտին եկեք վերհիշենք Անանուն Իմաստասերի ասույթներից մեկը` «Կարոտը հոգու և մտքի բուռն կրքի միջնեկ զավակն է»:

 

Վադուլ լուի Վոդե – Քիշնև — Մոսկվա – Երևան    24-25.08.2019

 

Հետգրություն 1. Վերոշարադրյալ տեքստի մեծագույն մասը գրվել է ինքնաթիռներում:

Հետգրություն 2. Ճամբարական կյանքի զգացմունքային բաղկացուցիչն իր արտահայտությունն է գտել նաև իմ նոր բանաստեղծություններում և առակախնդրում:

 

Աշոտ Տիգրանյան