Ինչի՞ մասին է ճչում սովորողի գնահատականը (մանկավարժական ուրվագիծ)

Գնահատակա´ն: Քննարկման թեմա և «անտեսվող» իրականություն: Մրցակցության խթան և համագործակցության արգելակ: Համեմատության գործիք և անհատականության զսպիչ: Կաղապարված հաշվարկ և ստեղծականության կաղապար: Եվ այսպես շարունակ:

Սակայն սովորողի գնահատականը ճչում է: Այն մեր աշակերտների հայացքում է, բարևաձևում, ընկերների հետ հարաբերություններում, դասավանդողների` մեզ համար ոչ ցանկալի համեմատություններում, չվերլուծվող տեղափոխություններում, շրջանավարտների մասնակի (տեղային բնույթի) ամնեզիայում:

Սակայն սովորողի գնահատականը ճչում է: Այն մեր համագործակցության ճեղքերում է, մեր մանկավարժական էգոյի տարընթերցումներում, ինչքան էլ չցանկանանաք` մեր արժեհամակարգային հակամարտություններում:

Սակայն սովորողի գնահատականը ճչում է և պարտադրում: Ի՞նչ: Արդարությու~ն: Այսինքն` 1. Հստակ և փոխընդունելի չափանիշներ; 2. Փոխադարձ հարգանքի համակարգն ականապատողների կրթահամալիրազրկում; 3. Ուսուցիչ-աշակերտ համագործակցության իրավահամակարգային ամրագրում:

30.04.2018                ©                    Աշոտ Տիգրանյան

 

Ասույթներ

 

  1. Անցյալն աղավաղողների ապագան իրական անցյալի ավերակներն են;
  2. Միայնակ գայլը վերադառնում է ավարտելու «Ոհմակի գործը»;
  3. Երբ ձմեռը ներկայանում է որպես գարուն, մի´ պատռեք նրա դիմակը: Մի´ վերադարձրեք նրան իր էությունը;
  4. Պանիրը սև էր, որովհետև ագռավը սպիտակ էր;
  5. Եթե բացակայությունդ չեն զգում, ուրեմն ներկայությունդ ավելորդ է;
  6. Հիմարների երկրի տարածքն ընդարձակվում է թվաբանական պրոգրեսիայով, իսկ Բուրատինոների քանակն աճում է երկրաչափական պրոգրեսիայով;
  7. Պարտությունը հաղթանակի ներածությունն է, եթե կյանքի վերջաբանը չէ;
  8. Հոգին տենչում էր բարձունքը լեռան, իսկ ստամոքսահյութը փորձում էր հաղթել հավի ոսկորին;
  9. Իզուր է ապրած կյանքը, եթե չես տեսնելու մայրամուտի կանաչ ճառագայթը:

Մասնախո՞ւմբ, թե՞ խառնաժողով (մենախոսություն բյուրոկրատական փակուղում)

                                    Իրավական

2017-2018 ուսումնական տարում կրթահամալիրի կառավարման, ֆինանսական կազմակերպման, կառուցվածքի և հաստիքային աշխատողների ցուցակի փոփոխությունների ճանապարհային քարտեզի ստեղծման աշխատանքային խումբ-կառույցը հրապարակված ոչ մի իրավական ակտում արձանագրված չէ, հետևաբար նրա առաջարկին անդրադառնալը սոսկ բարի կամքի դրսևորում է և չի կարող իրավական հետևանքներ ունենալ:

 

Գեղարվեստական

Կա մի ծայրամասային այգի, որի ծառերի վրա գրված է թուփ, թփերի վրա` խոտ, իսկ քարերն արագորեն տեղաշարժվում են, որովհետև նախապատրաստվում են հերթական օլիմպիադայի մարաթոնյան վազքին:

 

Լեզվական

Մասնախումբ նշանակում է մասնագետների խումբ: Նախագծերի հիման վրա միավորվելը ես առաջարկել եմ դեռ նախորդ հնգամյակում: Բայց դա էլ հնարավոր չէ, քանի դեռ չկա միասնական կարծիք «Նախագիծ» հասկացության բովանդակության մասին:

 

Վերջաբան

Եկավ իր անցյալից, որը սարսափելի նման է ապագային, Անանուն Իմաստասերն ու ոտքի վրա բարբառեց. «Աշնանը ծաղկած ձնծաղիկները գարուն չտեսան և դու դեռ կաղնին պատվաստում ես վայրի վարդին»:

 

15.09.2017           ©                       Աշոտ Տիգրանյան

Նախագծային ուսուցում (տեսություն և փորձ)

                                             Ասա ինձ և ես կմոռանամ, ցույց տուր ինձ և

                                            ես կհիշեմ, ներգրավիր ինձ և ես կսովորեմ:

                                                                             Չինական առած

Նախագծային ուսուցման մեթոդը կիրառվում է ՌԴ-ում, ԱՄՆ-ում, Մեծ Բրիտանիայում, ֆինլանդիայում, Իսրայելում, Բրազիլիայում, ԳԴՀ-ում և մի շարք այլ երկրներում, ինչպես նաև «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրում:

Նախագծային ուսուցումը դասավանդողի/դասավանդողների և սովորողի/սովորողների համատեղ կրթական գործունեությունն է, որը նպատակաուղղված է որևէ հիմնախնդրի/հիմնախնդիրների տեսական և/կամ գործնական լուծմանը:

Նախագծային ուսուցման հիմնական նպատակներն են`

  1. Նպաստել յուրաքանչյուր մասնակցի ինքնագնահատականի բարձրացմանը`
    • Հնարավորություն ստեղծել, որ յուրաքանչյուրն իրեն տեսնի որպես ընդունակ և իրազեկ անհատականություն;
    • Մասնակցի մոտ զարգացնել իր և մյուսների դրական կերպարը;
    • Սովորողի մոտ ձևավորել իրեն և մյուսներին ստույգորեն գնահատելու հմտություն:
  2. Ոգեշնչել սովորողներին զարգացնելու կարողությունների «Համագործակցություն» համակարգը;
  3. Ապահովել սովորողի քննադատական մտածողության զարգացման մեխանիզմը, դրված խնդիրը լուծելու ուղիների որոնման հմտության ձևավորումը;
  4. Զարգացնել սովորողների հետազոտական կարողությունները (բացահայտել հիմնախնդիրը, հավաքել անհրաժեշտ տեղեկություններ, դիտարկել գործընթացները, ձևակերպել վարկածներ, ընդհանրացնել և այլն) և վերլուծական մտածողությունը:

Իրականացվող նախագծերն ունեն հետևյալ  տիպաբանական հատկանիշները` ըստ սովորողների գերակշռող գործունեության (առարկայորեն կողմնորոշված, հետազոտական, ստեղծագործական, տեղեկատվական, դերային), ըստ բովանդակության (միջառարկայական և մոնոնախագծեր), ըստ հարաբերությունների բնույթի (ներդասարանային, միջդասարանային, տարածաշրջանային, համապետական, միջազգային), ըստ տևողության (մինինախագծեր` մինչև մեկ շաբաթ, կարճաժամկետ` մինչև մեկ ամիս, միջնաժամկետ` մինչև վեց ամիս, երկարաժամկետ` կես տարուց ավելի), ըստ մասնակիցների թվի (անհատական, խմբային, միջխմբային):

Նախագծային ուսուցում կազմակերպելիս հարկ է ապահովել նախագծի իրականացման փուլերի ճիշտ հերթագայությունը և նրանց հատկացվելիք ժամանակի իրատեսական համամասնությունը:   Նախագծային աշխատանքի փուլերն են`

  1. Նպատակադրում;
  2. Գործունեության տարբերակների քննարկում, միջոցների և եղանակների ընտրություն;
  3. Պարտականությունների բաշխում;
  4. Ինքնակրթություն և գիտելիքների արդիականացում;
  5. Հետազոտական գործունեություն;
  6. Արդյունքների ընդհանրացում և եզրակացություններ;
  7. Արդյունքների հանրայնացում;
  8. Հաջողությունների և սխալների վերլուծություն;
  9. Շտկողական գործունեություն;
  10. Նախագծի հրապարակային պաշտպանություն:

Նախագծային ուսուցման իմ փորձի (վերջին տարվա նախագծերի ընթացիկ արդյունքներին կարող եք ծանոթանալ իմ բլոգում`) վերլուծության արդյունքում արձանագրում եմ, որ`

  1. Նախագծային ուսուցումն ավելի արդյունավետ է «Սովորողի կարողությունների զարգացում և հմտությունների ձևավորում» հիմնախնդրի լուծման գերակայության դեպքում;
  2. Սովորողների մեծ մասը հակված է իրականացնել միջնաժամկետ նախագծեր;
  3. Նախագծային ուսուցումն արագացնում է օտար լեզուների յուրացումը;
  4. Նախագծային ուսուցումը ներդաշնակեցնում է անհատի զարգացման մրցակցային և համագործակցային հարացույցները;
  5. Երկարաժամկետ նախագծի իրականացումը գիտական մտածողության ձևավորման անկյունաքարն է;
  6. Նախագծային գործունեության ընթացքում սովորողի գնահատումը գերադասելի է երկբալանոց` կարող է շարունակել մասնակցությունը նախագծին կամ չի կարող, իսկ նախագծի ամփոփման ժամանակ սովորողի ձեռք բերած արդյունքների գնահատումը հարկ է, որ հենվի ինքնագնահատականի և խմբի մյուս անդամների գնահատականի, ինչպես նաև հրապարակային պաշտպանության արձագանքների վրա;
  7. Նախագծային ուսուցման մեթոդի բացարձականացումը վտանգում է սովորողի անհատականության զարգացման համակողմանիությունը և աղքատացնում է մանկավարժական գործիքների արհեստանոցը;
  8. Անհրաժեշտ է միշտ ուշադրության կենտրոնում պահել նախագծային ուսուցման միջառարկայական բնույթը;
  9. Իրականացված նախագծի արդյունքների հրապարակային պաշտպանությունը բարձրացնում է սովորողի ինքնագնահատականը և նպաստում նրա սոցիալականացմանը:

Ինչպես ասել է Անանուն Իմաստունը. «Ապագադ լոկ մտապատրանք է, եթե արահետտ վարձակալել ես»:

Օգտագործված ռեսուրսներ

http://for-teacher.ru/technique/188-tehnologiya-proektnogo-obucheniya.html

https://sites.google.com/site/projektitegevus/proektnoe-obucenie

http://ladlav.narod.ru/teh_proekt.htm

http://nsportal.ru/nachalnaya-shkola/obshchepedagogicheskie-tekhnologii/2012/02/24/sovremennye-obrazovatelnye-0

http://www.pedlib.ru/Books/1/0444/1_0444-132.shtml

http://scheglenko.school04.smoladmin.ru/index.php/dlya-druzej-kolleg/10-proektnye-metody-obucheniya

https://docs.google.com/document/d/1wLniQ4V7XLjMmZ9CWV5wIcrZWL14cExPWbFv-P3YHiU/edit

Գործընկերներիս և իմ իրականացրած ու իրականացվող նախագծերը

22-25.04.2015                   ©                         Աշոտ Տիգրանյան

Երբ գալիս է…հունվարը

Երբ գալիս է…հունվարը
Ե՞րբ են ամփոփվում արդյունքները: Շատերը միամտաբար կարծում են, թե՝ տարեվերջին: Սիրելինե΄րս, արդյունքներն ամփոփվում են, երբ ցանկանում են երկրորդ եսդ, այն գերանդիավորը և վերջապես՝ ղեկավարությունը:
Ահա եկավ «Ես կարողանում եմ» ստուգատեսը:Որպես սկիզբ սահմանում եմ «Կարողություն» և «Հմտություն» հասկացությունները: Մասնակի համընկնումն այլ ձևակերպումների հետ էութենական պատահականության արդյունք է:
Ֆիզիկական, մտավոր կամ հոգևոր գործողություն կատարելու մարդու իմացաբանական-կամային քայլը կոչվում է կարողություն: Ցանկացած ոլորտում և իրավիճակում կարողության մշտական ու արդյունավետ կիրառումը կոչվում է հմտություն:
Իսկ ի՞նչ պետք է կարողանան և ինչու՞մ հմտանան 6-9-րդ դասարանցիները «Պատմություն» առարկայի դասերի արդյունքում:
Միանգամից ընդգծեմ, որ գիտելիքը լոկ միջոց է հմտության ձևավորման մացառոտ (այդ մացառներն հաճախ մեր կենսոլորտի հարազատ անկյունում են ծլում ծաղկում զորանում ) կածանում:
Հիմնարար կարողությունների, օրինակ` լսելու (ավելի ճիշտ` սոցիալական լսողության), առկայության կամ բացակայության բացահայտումը մանուկ ստուգատեսի ատամների համար կարծր է: Իսկ միջնորդավորված, անուղղակի դրսևորումներն առկա են հաջորդ աստիճանի կարողություններում, առավել ևս` հմտություններում:
Խոսենք ավելի պարզ: Համեմատելուկարողություն: Յուրաքանչյուր անհատ ծննդյան օրվանից մինչև մահվան մահիճ, կամա, թե ակամա, այս դաշտում է: Կենցաղային մակարդակում կարծես թե բոլորն ունեն այս կարողությունը: Իսկ այ հանրակրթական մակարդակում…..համեմատել իրադարձությունները և պատմական անհատներին չորսամսյա վարժանքներից հետո կարողանում են ոչ բոլորը: Էլ չեմ խոսում երևույթների համեմատության մասին: Ինչու՞: Երջանիկ կլինեի, եթե միայն ես մեղավոր լինեի իմ «բարդ խոսքով» (չակերտների արանքում բազմիցս լսվածի, ավելի հաճախ` ոչ երեխաների շրթերից, մեջբերումն է):
Միայն պատմությանն առնչվող միակ կարողությունը, որի ներարկմանը ես համառորեն հետամուտ էի` ժամանակագրության կազմումն էր, ավելի ճիշտ` տեքստերից իրադարձությունների կամ կենսագրականների տարեթվերի կանոնակարգված դուրսգրումը: Սրան էլ անդրադարձել էի լոկ Պատմահոր հորդորով` չկա ստույգ պատմություն առանց ժամանակագրության, չնայած նրա մեկ չարչրկված ասույթ «փոքր ածու»-ի մասին, մեր այսօրվա իրականության էթնոհոգեբանական գլխավոր պատճառներից է:
Միջանկյալ մի միտք հայտնեմ. «Հանրակրթական առարկաների դասավանդումը որպես համապատասխան գիտությունների պատմություն արդյունավետ կլինի»:
Հաջորդ կարողությունը, որի արմատավորումն իմ սևեռուն գաղափարն է, հասկացությունների սահմանումն է: Կարող եմ որպես իմ մոտեցման հիմնավորում դիմել Եռամեծարի հեղինակությանը, բայց կբավարարվեմ նրանով, որ մարտահրավեր կնետեմ. «Թող ինձ քարկոծի նա, ով իր կյանքում չի տուժել հասկացության թյուրըմբռնումից, կամ էլ օր է անցկացրել առանց որևէ մեկին, կամ հենց ինքն իրեն որևէ բան հասկացնելու փորձի (օրինակ` ով է ընկերը, ինչ բան է սերը կամ ինչ է նշանակում խաշ ուտել)»:
Ի տարբերություն նախորդի, քչերը չեն համաձայնվի ապացուցելու կարողության անհրաժեշտության հետ: Այստեղ լոկ ընդգծեմ, որ սովորողին որևէ բան ապացուցելու դրդելու արդյունավետ մեթոդ է սադրանքը: Ձևակերպել վիճելի (մեղմ ասած) միտք և տալ հակառակն ապացուցելու իրավունք:
Նկարագրելու կարողությունն առաջին հերթին բառապաշարային հիմնախնդիր է: Սակայն պակաս կարևոր չէ այդ ճանապարհով վերաբերմունքի բացահայտումը: Եթե որևէ մեկը կարծում է, թե քաղաք կամ ճակատամարտ նկարագրելը միայն պատմության խնդիր է, թող իր կյանքից հեռացնի ամենաքիչը` խորապատկերներն ու նրբերանգները:
Ես համոզված եմ. «Եթե բնութագրելու կարողությունը չի վերածվել հմտության, անհատի օրակարգից անբաժան կլինեն հիասթափություններն ու կոնֆլիկտները, հեռանկարում` սոցիալական մենությունը (չեմ կարծում, թե շատերն իրենց հանճար համարեն)»:
Բնությունը (կամ Արարիչը, կամ ծնողական գեները) այնքան շռայլ չէ, որ հետազոտական աշխատանք կատարելը շարքային կարողություն լինի, սակայն հանրակրթության հիմնախնդիրներից մեկը հենց սովորողների այդ շերտի բացահայտումն ու օժտվածության այդ բաղկացուցչի զարգացումն է:
Ստուգատեսի ժամանակ սովորողների ցուցադրելիք կարողությունների թվարկում ավարտեմ թվարկելու կարողության հիշատակմամբ: Սկզբում ինձ թվում էր, թե այդօրինակ առաջադրանքներով, օրինակ` թվարկել նախնադարյան մարդկանց զբաղմունքները և գործիքները, ես կվիրավորեմ երեխաներին: Սակայն պարզվեց…որ ամեն ինչ այնքան էլ պարզ չէ:
Ստուգատեսներն անցողիկ են, կարողությունները` ապագայամետ, հմտությունները` ցմահ (եթե վերջինս կա):

10.01.2015 © Աշոտ Տիգրանյան

Մխիթար Սեբաստացու դասերը

Նպատակը կատարմամբ է գեղեցիկ:
Մխիթար Սեբաստացի
«Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրը նշում է իր երիտասարդական տարիքի գագաթնակետը: Իսկ որքանո՞վ ենք մենք որպես համայնք և որպես անհատներ, ՍԵԲԱՍՏԱՑԻ: Սեբաստացի` Մխիթարյան դասերը յուրացնելու և գործնականում կիրառելու տեսանկյունից:
ԴԱՍ ԱՌԱՋԻՆ. Մտքերի և սրտերի միասնություն Սիրո տիրապետության ներքո: Այս նպատակը դրվել է կրթահամալիրի հիմքում: Իրականացումը վայրիվերումներ է ունեցել: Այսօր այն դեռ չվիճարկվող նպատակ է: Եվ ինչքան էլ առաջին հայացքից կարող է տարօրինակ թվալ,առավել դժվար է մտքերի, այս դեպքում` մանկավարժական սկզբունքների, միասնության ապահովումը:
ԴԱՍ ԵՐԿՐՈՐԴ. Արիության, իրատեսության և շրջահայացության ներդաշնակեցում: Արիությունը միշտ էլ կրթահամալիրցիների բնորոշ գիծն է եղել: Արիություն ընդդեմ կաղապարվածության և հարմարվողականության: Բայց այսօր մի՞շտ ենք խրախուսում մեր սաների մտքի և գործի արիությունը: Կասկածում եմ: Իսկ իրատեսությունը, ցավոք, արդեն լքել է կրթահամալիրյան արժեհամակարգի առաջին եռյակը:
ԴԱՍ ԵՐՐՈՐԴ. Մշտապես հսկել, ուղղել, կրթել և ուսուցանել սովորողներին, կարևորելով նաև հանգիստն ու յուրաքանչյուրի տարիքին համապատասխան զիջողությունները: Այստեղ է, որ կրթահամալիրի տնօրեն Տիար Բլեյանը աննահանջ հետևում է աբբահոր պատգամներին: Թե մեզնից յուրաքանչյուրն ինչքանով է յուրացրել այս դասը, թող ամեն մեկը պատասխան տա իր խղճի առջև:
ԴԱՍ ՉՈՐՐՈՐԴ. Պահպանելով սաների մանկական պարզությունն ու անկեղծությունը, այն զուգակցել խորագիտության և ձեռներեցության հետ: Այս ոլորտում մեր հաջողություններն ակնառու չեն;
ԴԱՍ ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ. Կարևորել հռետորության և իմաստասիրության դասավանդումը; Այս ուղղություններով ընթացքն արդյունավետ էր, սակայն առարկայական և ենթակայական գործոններն այն կասեցրեցին:
ԴԱՍ ՎԵՑԵՐՈՐԴ. «…. ինչպես որ կրակը կըհալեցնէ մոմը, այնպես ալ մարդկան գովութիւնները կը հալեցնեն և կոչնչացնեն բարի գործերը»(Մխիթար Սեբաստացի): Գուցե՞ այս դասը հնացած է, չգիտեմ: Բայց հարկ համարեցի հիշեցնել:
ԴԱՍ ՅՈԹԵՐՈՐԴ. Միշտ աշխատել ընթանալ ոսկե միջինի ուղով` վեհանձնության հետ խոնարհամտություն, հրամայելու ժամանակ համեստ, խիստ, բայց քաղցրահամբույր, խորագետ, բայց ոչ խորամանկ, պարզ և անկեղծ, բայց ոչ անզգույշ և գաղտնամատնիչ, կիրթ, բայց ոչ կեղծավոր, բարեմիտ,բայց ոչ նվաստախոհ և ծառայամիտ, ու այդ ոգով էլ կրթել սաներին: Այս մանկավարժական երազանքը կկենսագործվի լոկ այն ժամանակ, երբ կդառնա ամենպահյա ուղեցույց; Դեռ այդպես չէ:
ԴԱՍ ՈՒԹԵՐՈՐԴ. Սովորեցնել սաներին դժվարություններ հաղթահարելու արվեստը և ձևավորել այս ուղղությամբ ընթանալու կամք: Այս հարցում կրթահամալիրում առկա են տարակարծություններ: Կարծում եմ, որ Մխիթար Սեբաստացու այս դասը ևս գործնական քննարկման առարկա կդառնա տեսանելի ապագայում:
ԴԱՍ ԻՆՆԵՐՈՐԴ. Սովորողի ընթերցասիրությունը, որ ծնվում է բնածին հետաքրքրասիրությունից, խթանել և դարձնել սովորույթի ուժ ունեցող հմտություն: Եթե դադարենք ձայնակցել վատատեսներին, այդ թվում` շատ ծնողների, ու գանգատվել, թե երեխաները չեն կարդում, և որպես առաջին քայլերից մեկը մեր կարդացածը խորհուրդ տանք նրանց և խրախուսենք, նաև կարդանք նրանց առաջարկածը, ապա կտեսնենք, որ երբեմն մեր ընթերցասիրությունն է կաղում:
Հ.Գ. «Վիճիր քեզանից գիտունի հետ: Մի տխրիր պարտվելու մտքից, քանի որ կշահես իմաստության ճակատամարտը:
Վիճիր քեզ հավասարի հետ, կպարտվես դու, կամ նա, բայց կշահեք իմաստության ճակատամարտը և՛ դու, և՛ նա:
Վիճիր քեզանից քիչ իմացողի հետ, չէ՞ որ օգտակար կարող ես լինել նրան՝ զրուցակցիդ:
Բայց երբեք չվիճես տգետի հետ, չէ՞ որ ոչ մեկդ չեք շահի, ախր..» (Մխիթար Սեբաստացի)

10.11.2014 © Աշոտ Տիգրանյան

Անգեղակոթ – Մինսկ երթուղով

Պատմությունը դաժան, բայց համբերատար ուսուցիչ է: Նա պատժում է և հետո հանձնարարում կրկնել ու յուրացնել դասը:
Հայ էթնոսը Քրիստոսի ծննդից հետո վերածվել է բազմատարեցի աշակերտի՝ մազոխիստական հակումներով:
Մեր խոսքը չծանրաբեռնելու համար անցկացնենք լոկ մի զուգահեռ:
1699 թվականի ապրիլի 9-ին Սյունիքի Անգեղակոթ գյուղում Իսրայել Օրու նախաձեռնությամբ սկսվեց հայոց ազատագրությանը միտված հերթական գաղտնի խորհրդակցությունը, որի մասնակիցները խնդրագրեր ուղարկեցին Եվրոպա և Ռուսաստան: Արդյունքը՝ զրոյական /լավատեսական մոտեցման դեպքում/: Գաղտնի ժողովի գնահատականները տատանվում են մեծ միջակայքում: Լեո. «Խոջայականկապիտալ».«Միամիտ, կարելի է ասել՝ նախնադարյան գյուղապետերի մի հավաքույթ էր Անգեղակոթի գերագույն խորհրդակցական ժողովը: Իսրայել Օրու համար նշամակություն չուներ, որ այդ ժողովը տեղի էր ունենում Ղարաբաղի Լեռնաստանի մի կորած անկյունում: Նշանակություն ունեցողը նրա համար այն էր, որ կարող է ներկայացնել այդ մարդկանց Եվրոպային իբրև մի կազմակերպություն, որը բարբառում է այս լեզվով. «Մենք, Մեծ Հայաստանի գլխավորներս և ատենակալներս»: Ահա, սնապարծության և մեծամտության ի´նչ խոյանքներ կարող էր տալ մի խեղճ ու աղքատ լեռնային գյուղ մի ռոմանտիկ քաղաքագետի, որի երազն էր մի թագավորական թագ, այն էլ իր ցնորապաշտ գլխին »: ԵՊՀ հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտի կայք, հեղինակ Պ. Հովհաննիսյան. «Դարձյալ տիրապետող էր այն միտումը, թե հայերը միայն սեփական ուժերով անկարող են իրականացնել պատմական այդ գերխնդիրր, ուստի պետք է ապավինեն Հռոմի պապի միջամտությանն ու Արևմուտքի որևէ հզոր թագավորի օգնությանը:…………. Կուրֆյուրստին հղված դիմումնագրում հայոց մելիքները հստակորեն մատնանշում էին հակապարսկական ապագա ռազմական գործողություններում իրենց անելիքներն ու դերը: Նրանք հավաստում էին, որ մինչև եվրոպական զորքերի ժամանումը Հայաստան հայերը ստեղծելու են ռազմական ջոկատներ և նախապատրաստվելու են զինված ապստամբության: Սա չափազանց կարևոր հանգամանք էր: Առաջին անգամ փորձ է արվում հաղթահարելու սեփական ուժերի նկատմամբ ավանդական անվստահության բարդույթը և կրավորական ու անզոր կեցվածքից անցնելու առավել գործուն դիրքորոշման: Սույն հանգամանքը որակապես փոխելու էր հայ ազատագրական շարժման հետագա ընթացքը:»
Ձեզ մոտ վերոշարադրյալը որոշակի ասոցիացիաներ չի՞ առաջացնում:
Արդեն 21-րդ դարում Հայոց երրորդ հանրապետության գործող նախագահը 2013 թվականի սեպտեմբերի 3-ին հայտարարում է. «Մենք հանգամանալի քննարկում անցկացրեցինք նաև եվրասիական ինտեգրացիայի հարցերի վերաբերյալ, և ես հաստատեցի Հայաստանի ցանկությունը` միանալու Մաքսային միությանը և ներգրավվելու եվրասիական տնտեսական միությանձևավորման գործընթացում: 20 տարի առաջ Հայաստանը Ռուսաստանի և ԱՊՀ այլ երկրների հետ գորընկերությամբ ձևավորեց իր ռազմական անվտանգության համակարգը Հավաքական անվտանգության պայմանագրի ձևաչափում: …..Այժմ ՀԱՊԿ մեր գործընկերները ձևավորում են տնտեսական փոխգործակցության նոր հարթակ: Ես քանիցս ասել եմ, որ գտնվելով ռազմական անվտանգության մի համակարգում (որն իր սնանկությունը ցույց տվեց անցած ամառ – Ա.Տ.), անհնար է և անարդյունավետ մեկուսանալ համապատասխան աշխարհատնտեսական տարածքից…………Այս որոշումը եվրոպական կառույցների հետ մեր երկխոսությունից հրաժարում չէ»:
Ընդամենը Պֆալցի կուրֆյուստին փոխարինել է Եվրոմիությունը, իսկ Պյոտրյան Ռուսաստանին` Պուտինյան Ռուսաստանը:
Նոր Լեոի գնահատականն ավելի սպանիչ է լինելու, քանզի մեզ ավելի դաժան է պատժելու պատմությունն իր դասերից բացակայողներին:

Մեթոդական հոդված

Էմպաթիան և նախնադարյան դպրոցը
Մինչ համառոտ անդրադարձը էմպաթիային և նրա կրթական կարողականությանը տողերիս հեղինակը հարկ է համարում հրապարակել մի քանի հիմնադրույթներ, որոնք հավանաբար կհանդիպեն տեսական հակադարձման:
Եվ այսպես: Homo sapiensi-ի մեգաքաղաքակրթության պարույրաձև զարգացումը թևակոխել է իր երրորդ՝ երեք իրականությունների (բնություն, երկրորդ բնություն՝ մարդածին ֆիզիկական, վիրտուալ)հակադրամիասնության, փուլը: Գիտեռլիքի գերակայությունը պատմական, մշակութաբանական և կրթական անախրոնիզմ է: Այլընտրանքն հետևյալն է՝ կամ անընդհատ բազմացող և բարձագույն աստիճանի հմտության հասնող կարողություններով էթնոսոցիալական էակ, կամ լուսացքային արարած:
Ի՞նչ է էմպաթիան: Հույն իմաստասեր, դիալեկտիկայի հայր Սոկրատես. «Հասկանալ, որ ուրիշը՝ դա դու ես»: Ավստրիացի նշանավոր հոգեբա Ալֆրեդ Ադլեր. «Էմպաթիան առաջանում է մարդկային մի էակի՝ մյուսի հետ խոսակցության ժամանակ: Անհնար է հասկանալ զրուցակցին՝ առանց նրա հետ նույնանալու: Երբ մենք փորձում ենք պարզել, թե որտեղից է առաջանում բոլորովին այլ մարդու նման գործելու և զգալու ունակությունը, հայտնաբերում ենք, որ նման հատկությունը բացատրվում է ընդհանրության բնածին զգացմունքի առկայությամբ: Հասկանալի է, որ դա տիեզերական զգացողություն է, մեր կապի արտացոլումըողջ աշխարհակառուցվածքի հետ, դա մարդկային ցեղի պատկանելության անքակտելիությունն է»: Հուզական ինտելեկտի տեսության հիմնադիր Դէնիել Գոուլման. «Մարդկան հետ շփվելիս հաջողության հասնելու համար Ձեր էմպաթիայի օգտակար գործողության գործակիցը՝ EQ-ն, պակաս կարևոր չէ, քան Ձեր ինտելեկտի օգտակար գործողության գործակիցը՝ IQ-ն»: Ընդ որում կարևոր է էմպաթիան տարբերել կարեկցանքից և բարյացակամությունից: Ես համոզված եմ, որ էմպաթիան ապրումակցում է ոչ միայն անհատի հետ հարաբերություններում, այլև իրականության բոլոր գործող բաղադրիչների՝ սոցիալական խմբի, էթնիկական միավորի, մարդկության, այլ արարածների հետ առկա և հեռակա առնչակցություններում:
Հետևաբար էմպաթիայի մեթոդի (բնականաբար՝ էմպաթիան նաև կարողություն է) կիրառումը նպաստում է սովորողի մի խումբ կարողությունների՝ իրականության երեք ժամանակային փուլերը՝ անցյալ, ներկա, ապագա, և նրանց ոչ վեկտորալ կապը հասկանալու, հաղորդակցվելու և համագործակցելու, այդ թվում՝ միջքաղաքակրթական և միջմշակութային ոլորտներում, երևակայությամբ իրականության մութ ծալքերը լուսավորելու, իրականության իր անկյունը փոխելու, ձևավորմանը և հմտացմանը:
Հասկանալի է, որ էմպաթիան որպես դասավանդման մեթոդ առաջին հերթին կարող է կիրառվել հասարակագիտական առարկաների և գրականության ուսումնական պարապմունքների ժամանակ:
Այսպես օրինակ, էմպաթիան կարևորագույն բաղադրիչն է պատմական վերակառուցման՝ այս կամ այն պատմական փուլում որևէ տարածաշրջանի նյութական և հոգևոր մշակույթի, ինչպես նաև գործընթացների, իրադարձությունների, տեխնոլոգիաների վերաստեղծման գրավոր, հնագիտական, ազգագրական և այլ աղբյուրների օգտագործմամբ:
Իսկ ի՞նչ կապ ունի նասխնադարյան դպրոցը: Անմիջական: Վեցերորդ դասարանում սովորողների սցենարով և բեմադրմամբ իրականացված մանրապատումը նրանց համար հասկանալի դարձրեց հեռավոր ժամանակների իր հասակակցին ու նրան շրջապատող իրականությունը: Իսկ առանց էմպաթիայի այդ հաջողությունն անհնար կլիներ:

2014 թվական, սեպտեմբեր © Աշոտ Տիգրանյան