Կիսամյակային հաշվետվություն. 2019

Երբ պոեզիայի Մուսան միջամտում է հաշվետվություն գրելիս

                                        Կյանքը ճանապարհ է, որ կարող է

անցնել կամ մեր միջով, կամ մեր կողքով:

Անհայտ հեղինակ

 

Կյանքի հարատև ընթացքում, Ժամանակի տարբերակներից մեկում հանդիպում են Սկիզբն ու Ավարտը և ծնվում է նրանց օրինական զավակը` Ճանապարհը: Կանչում է նա Տիեզերքի բնակիչներին, կարոտում է նրանց քայլերին:

Ամռանը շարունակված մեր ճանապարհը նրա ժառանգներից է` իմ ու աշակերտներիս մտահետքերի և ոտնահետքերի խոնարհ կրողը:

Հավերժության ծնունդ ճանապարհի հերթական բարձունքը նվաճվեց կարճատև հրետանային նախապատրաստությունից հետո:

Առտնին հոգսերը (7-2, 8-1, 9-3, 10-րդ դասարանների «Պատմություն» առարկայի հեղինակային ծրագրերի կատարում ուսուցչական մեկնաբանությունների, անհատական քննարկումների, նշված դասարանների դասարանական և տնային առաջադրանքների փաթեթների և այլ մանկավարժական գործիքների կիրառմամբ) ոչ միայն չեն դանդաղեցրել մեր քայլքը (Այց Մեծամորի Սաշա Գալստյանի անվան թիվ 2 ավագ դպրոց, Անակնկալ այցելություն, Հանդիպում Հրանուշ Խառատյանի հետ, Մեծամորցիների այցը «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիր, Կլոր սեղանի նախապատրաստություն, Մեր միջազգային գործընկերոջ մասին, Հանդիպում Գարբա Դիալոյի և քաղաքագետ Ստեփան Գրիգորյանի հետ, Ժողովրդավարություն, Հանդիպում Գոհար Ռշտունու հետ, Մահաթմա Գանդի, Հայկական հեղափոխությունը միջազգային լրատվամիջոցներում, Մահաթմա Գանդի, Օվերտոնի պատուհանի կիրառումը Հայաստանում, Օվերտոնի պատուհան, Օվերտոնի պատուհանի կիրառումը Հայստանում, Զրույց – քննարկում իրանագետ Գառնիկ Գևորգյանի հետ, Օվերտոնի պատուհան: Կանանց իրավունքներ, Օվերտոնի պատուհան, Հանդիպումներ, Ֆաշիզմն ու դրա առանձնահատկությունները, Քննարկում Իրանի իսլամական հեղափոխության մասին, Սովորողները` «Իրանի վերջին շահը և իսլամական հեղափոխությունը. զուգահեռներ» թեմայով քննարկման մասին, Հանդիպում ԱԺ պատգամավոր Վիկտոր Ենգիբարյանի և քաղաքագետ Ստեփան Գրիգորյանի հետ, նաև` լուսանկարներ, Հանդիպում Վիկտոր Ենգիբարյանի հետ, Չափազանց հետաքրքիր քննարկում Վիկտոր Ենգիբարյանի հետ, Կարմրաթուխը, Հանդիպում «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր Վիկտոր Ենգիբարյանի հետ, Օվերտոնի պատուհան, Հանդիպում Տաթևիկ Հայրապետյանի հետ), այլև համալրել են մեր թիմը 7-11-րդ դասարաններից ընտրված սովորողներով և թափուր չեն թողել վաղ բացված արահետները (Գոհար Ռշտունի. «Ընդհանուր գենը հայկական է, կամ առաքյալներն ու Հուդան». վերլուծություն, Ֆիլիպինների նշանավոր մարդիկ, Իվան (Հովհաննես) Լազարև, 1937 թվականը Հայաստանում, Փաստեր Հունաստանի մասին, Արքա Դավիթ, Ինչո՞ւ են միջնադարում վառել կախարդներին, Սեբաստացիները միջազգային ճամբարների մասնակից, Կրթական փոխանակումներ, Մարդու ծագումը, Ջուզեպպե Գարիբալդի, Գնացքներ, Առաջին աշխարհամարտ, Կոմիտաս, Իտալական ֆաշիզմ, 20-րդ դարի աշխարհամարտերը, Հետաքրքիր փաստեր նացիզմի մասին, Օգտակար նյութեր, Հայ ֆիդայիներ, «Որոգայթ փառաց»-ի թողած հետքը մեր պատմության մեջ)

Մեր գործընկերների` ԱԺ պատգամավորներ, լրագրողներ, քաղաքագետներ և այլ ոլորտների գիտնականներ, թիվն աճում է ամեն ամիս:

Իսկ աշակերտներիս նախաձեռնողականությունը երբեմն պարզապես պոռթկում է. 10-րդ դասարանցիներ Նարեկ Խաչատրյանի և Սամվել Հովհաննիսյանի ծրագիրը ճանաչվել է «Բարեպաշտ սերունդ» հիմնադրամի հայտարարած «Ազգային արժեքների պահպանման և տարածման» դրամաշնորհի հաղթող:

Նույն սովորողների` Համադպրոցական գիտության փառատոնի կազմակերպիչներին ուղարկված հայտն ընդունվել է: Հետազոտական աշխատանքի թեման Հայկական հեղափոխությունն է:

Ինչպես Սևանա լճի ջրի մաքրությունը, ինքնակրթությունն էլ անհրաժեշտ է տարվա բոլոր ամիսներին:

Կյանքի դիսկրետ ընթացքում, Ժամանակի գլխավոր տարբերակում իրար հրաժեշտ են տալիս Սկիզբն ու Ավարտը և փնտրում է նրանց վշտահար զավակը` Ճանապարհը: Կանչում է նա Տիեզերքի արարածներին, կարոտում է նրանց ընթացքին:

Ձմռանը շարունակվող մեր ճանապարհը նրա ժառանգներից է` իմ ու աշակերտներիս նպատակահետքերի ու ոտնահետքերի հուսավառ կրողը: Իսկ կարևոր հանգրվաններից մեկը` միջազգային ճամբարը` «Պատանիներն հանուն համագործակցության» կարգախոսով:

Անանուն Իմաստասերը մայրամուտից առաջ ասել է. «Գիշերը ջնջվող կետադրական նշան է»:

24-25.12.2019                  ©                       Աշոտ Տիգրանյան

Ինչի՞ մասին է ճչում սովորողի գնահատականը (մանկավարժական ուրվագիծ)

Գնահատակա´ն: Քննարկման թեմա և «անտեսվող» իրականություն: Մրցակցության խթան և համագործակցության արգելակ: Համեմատության գործիք և անհատականության զսպիչ: Կաղապարված հաշվարկ և ստեղծականության կաղապար: Եվ այսպես շարունակ:

Սակայն սովորողի գնահատականը ճչում է: Այն մեր աշակերտների հայացքում է, բարևաձևում, ընկերների հետ հարաբերություններում, դասավանդողների` մեզ համար ոչ ցանկալի համեմատություններում, չվերլուծվող տեղափոխություններում, շրջանավարտների մասնակի (տեղային բնույթի) ամնեզիայում:

Սակայն սովորողի գնահատականը ճչում է: Այն մեր համագործակցության ճեղքերում է, մեր մանկավարժական էգոյի տարընթերցումներում, ինչքան էլ չցանկանանաք` մեր արժեհամակարգային հակամարտություններում:

Սակայն սովորողի գնահատականը ճչում է և պարտադրում: Ի՞նչ: Արդարությու~ն: Այսինքն` 1. Հստակ և փոխընդունելի չափանիշներ; 2. Փոխադարձ հարգանքի համակարգն ականապատողների կրթահամալիրազրկում; 3. Ուսուցիչ-աշակերտ համագործակցության իրավահամակարգային ամրագրում:

30.04.2018                ©                    Աշոտ Տիգրանյան

 

Ասույթներ

 

  1. Անցյալն աղավաղողների ապագան իրական անցյալի ավերակներն են;
  2. Միայնակ գայլը վերադառնում է ավարտելու «Ոհմակի գործը»;
  3. Երբ ձմեռը ներկայանում է որպես գարուն, մի´ պատռեք նրա դիմակը: Մի´ վերադարձրեք նրան իր էությունը;
  4. Պանիրը սև էր, որովհետև ագռավը սպիտակ էր;
  5. Եթե բացակայությունդ չեն զգում, ուրեմն ներկայությունդ ավելորդ է;
  6. Հիմարների երկրի տարածքն ընդարձակվում է թվաբանական պրոգրեսիայով, իսկ Բուրատինոների քանակն աճում է երկրաչափական պրոգրեսիայով;
  7. Պարտությունը հաղթանակի ներածությունն է, եթե կյանքի վերջաբանը չէ;
  8. Հոգին տենչում էր բարձունքը լեռան, իսկ ստամոքսահյութը փորձում էր հաղթել հավի ոսկորին;
  9. Իզուր է ապրած կյանքը, եթե չես տեսնելու մայրամուտի կանաչ ճառագայթը:

Մասնախո՞ւմբ, թե՞ խառնաժողով (մենախոսություն բյուրոկրատական փակուղում)

                                    Իրավական

2017-2018 ուսումնական տարում կրթահամալիրի կառավարման, ֆինանսական կազմակերպման, կառուցվածքի և հաստիքային աշխատողների ցուցակի փոփոխությունների ճանապարհային քարտեզի ստեղծման աշխատանքային խումբ-կառույցը հրապարակված ոչ մի իրավական ակտում արձանագրված չէ, հետևաբար նրա առաջարկին անդրադառնալը սոսկ բարի կամքի դրսևորում է և չի կարող իրավական հետևանքներ ունենալ:

 

Գեղարվեստական

Կա մի ծայրամասային այգի, որի ծառերի վրա գրված է թուփ, թփերի վրա` խոտ, իսկ քարերն արագորեն տեղաշարժվում են, որովհետև նախապատրաստվում են հերթական օլիմպիադայի մարաթոնյան վազքին:

 

Լեզվական

Մասնախումբ նշանակում է մասնագետների խումբ: Նախագծերի հիման վրա միավորվելը ես առաջարկել եմ դեռ նախորդ հնգամյակում: Բայց դա էլ հնարավոր չէ, քանի դեռ չկա միասնական կարծիք «Նախագիծ» հասկացության բովանդակության մասին:

 

Վերջաբան

Եկավ իր անցյալից, որը սարսափելի նման է ապագային, Անանուն Իմաստասերն ու ոտքի վրա բարբառեց. «Աշնանը ծաղկած ձնծաղիկները գարուն չտեսան և դու դեռ կաղնին պատվաստում ես վայրի վարդին»:

 

15.09.2017           ©                       Աշոտ Տիգրանյան

Նախագծային ուսուցում (տեսություն և փորձ)

                                             Ասա ինձ և ես կմոռանամ, ցույց տուր ինձ և

                                            ես կհիշեմ, ներգրավիր ինձ և ես կսովորեմ:

                                                                             Չինական առած

Նախագծային ուսուցման մեթոդը կիրառվում է ՌԴ-ում, ԱՄՆ-ում, Մեծ Բրիտանիայում, ֆինլանդիայում, Իսրայելում, Բրազիլիայում, ԳԴՀ-ում և մի շարք այլ երկրներում, ինչպես նաև «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրում:

Նախագծային ուսուցումը դասավանդողի/դասավանդողների և սովորողի/սովորողների համատեղ կրթական գործունեությունն է, որը նպատակաուղղված է որևէ հիմնախնդրի/հիմնախնդիրների տեսական և/կամ գործնական լուծմանը:

Նախագծային ուսուցման հիմնական նպատակներն են`

  1. Նպաստել յուրաքանչյուր մասնակցի ինքնագնահատականի բարձրացմանը`
    • Հնարավորություն ստեղծել, որ յուրաքանչյուրն իրեն տեսնի որպես ընդունակ և իրազեկ անհատականություն;
    • Մասնակցի մոտ զարգացնել իր և մյուսների դրական կերպարը;
    • Սովորողի մոտ ձևավորել իրեն և մյուսներին ստույգորեն գնահատելու հմտություն:
  2. Ոգեշնչել սովորողներին զարգացնելու կարողությունների «Համագործակցություն» համակարգը;
  3. Ապահովել սովորողի քննադատական մտածողության զարգացման մեխանիզմը, դրված խնդիրը լուծելու ուղիների որոնման հմտության ձևավորումը;
  4. Զարգացնել սովորողների հետազոտական կարողությունները (բացահայտել հիմնախնդիրը, հավաքել անհրաժեշտ տեղեկություններ, դիտարկել գործընթացները, ձևակերպել վարկածներ, ընդհանրացնել և այլն) և վերլուծական մտածողությունը:

Իրականացվող նախագծերն ունեն հետևյալ  տիպաբանական հատկանիշները` ըստ սովորողների գերակշռող գործունեության (առարկայորեն կողմնորոշված, հետազոտական, ստեղծագործական, տեղեկատվական, դերային), ըստ բովանդակության (միջառարկայական և մոնոնախագծեր), ըստ հարաբերությունների բնույթի (ներդասարանային, միջդասարանային, տարածաշրջանային, համապետական, միջազգային), ըստ տևողության (մինինախագծեր` մինչև մեկ շաբաթ, կարճաժամկետ` մինչև մեկ ամիս, միջնաժամկետ` մինչև վեց ամիս, երկարաժամկետ` կես տարուց ավելի), ըստ մասնակիցների թվի (անհատական, խմբային, միջխմբային):

Նախագծային ուսուցում կազմակերպելիս հարկ է ապահովել նախագծի իրականացման փուլերի ճիշտ հերթագայությունը և նրանց հատկացվելիք ժամանակի իրատեսական համամասնությունը:   Նախագծային աշխատանքի փուլերն են`

  1. Նպատակադրում;
  2. Գործունեության տարբերակների քննարկում, միջոցների և եղանակների ընտրություն;
  3. Պարտականությունների բաշխում;
  4. Ինքնակրթություն և գիտելիքների արդիականացում;
  5. Հետազոտական գործունեություն;
  6. Արդյունքների ընդհանրացում և եզրակացություններ;
  7. Արդյունքների հանրայնացում;
  8. Հաջողությունների և սխալների վերլուծություն;
  9. Շտկողական գործունեություն;
  10. Նախագծի հրապարակային պաշտպանություն:

Նախագծային ուսուցման իմ փորձի (վերջին տարվա նախագծերի ընթացիկ արդյունքներին կարող եք ծանոթանալ իմ բլոգում`) վերլուծության արդյունքում արձանագրում եմ, որ`

  1. Նախագծային ուսուցումն ավելի արդյունավետ է «Սովորողի կարողությունների զարգացում և հմտությունների ձևավորում» հիմնախնդրի լուծման գերակայության դեպքում;
  2. Սովորողների մեծ մասը հակված է իրականացնել միջնաժամկետ նախագծեր;
  3. Նախագծային ուսուցումն արագացնում է օտար լեզուների յուրացումը;
  4. Նախագծային ուսուցումը ներդաշնակեցնում է անհատի զարգացման մրցակցային և համագործակցային հարացույցները;
  5. Երկարաժամկետ նախագծի իրականացումը գիտական մտածողության ձևավորման անկյունաքարն է;
  6. Նախագծային գործունեության ընթացքում սովորողի գնահատումը գերադասելի է երկբալանոց` կարող է շարունակել մասնակցությունը նախագծին կամ չի կարող, իսկ նախագծի ամփոփման ժամանակ սովորողի ձեռք բերած արդյունքների գնահատումը հարկ է, որ հենվի ինքնագնահատականի և խմբի մյուս անդամների գնահատականի, ինչպես նաև հրապարակային պաշտպանության արձագանքների վրա;
  7. Նախագծային ուսուցման մեթոդի բացարձականացումը վտանգում է սովորողի անհատականության զարգացման համակողմանիությունը և աղքատացնում է մանկավարժական գործիքների արհեստանոցը;
  8. Անհրաժեշտ է միշտ ուշադրության կենտրոնում պահել նախագծային ուսուցման միջառարկայական բնույթը;
  9. Իրականացված նախագծի արդյունքների հրապարակային պաշտպանությունը բարձրացնում է սովորողի ինքնագնահատականը և նպաստում նրա սոցիալականացմանը:

Ինչպես ասել է Անանուն Իմաստունը. «Ապագադ լոկ մտապատրանք է, եթե արահետտ վարձակալել ես»:

Օգտագործված ռեսուրսներ

http://for-teacher.ru/technique/188-tehnologiya-proektnogo-obucheniya.html

https://sites.google.com/site/projektitegevus/proektnoe-obucenie

http://ladlav.narod.ru/teh_proekt.htm

http://nsportal.ru/nachalnaya-shkola/obshchepedagogicheskie-tekhnologii/2012/02/24/sovremennye-obrazovatelnye-0

http://www.pedlib.ru/Books/1/0444/1_0444-132.shtml

http://scheglenko.school04.smoladmin.ru/index.php/dlya-druzej-kolleg/10-proektnye-metody-obucheniya

https://docs.google.com/document/d/1wLniQ4V7XLjMmZ9CWV5wIcrZWL14cExPWbFv-P3YHiU/edit

Գործընկերներիս և իմ իրականացրած ու իրականացվող նախագծերը

22-25.04.2015                   ©                         Աշոտ Տիգրանյան

Երբ գալիս է…հունվարը

Երբ գալիս է…հունվարը
Ե՞րբ են ամփոփվում արդյունքները: Շատերը միամտաբար կարծում են, թե՝ տարեվերջին: Սիրելինե΄րս, արդյունքներն ամփոփվում են, երբ ցանկանում են երկրորդ եսդ, այն գերանդիավորը և վերջապես՝ ղեկավարությունը:
Ահա եկավ «Ես կարողանում եմ» ստուգատեսը:Որպես սկիզբ սահմանում եմ «Կարողություն» և «Հմտություն» հասկացությունները: Մասնակի համընկնումն այլ ձևակերպումների հետ էութենական պատահականության արդյունք է:
Ֆիզիկական, մտավոր կամ հոգևոր գործողություն կատարելու մարդու իմացաբանական-կամային քայլը կոչվում է կարողություն: Ցանկացած ոլորտում և իրավիճակում կարողության մշտական ու արդյունավետ կիրառումը կոչվում է հմտություն:
Իսկ ի՞նչ պետք է կարողանան և ինչու՞մ հմտանան 6-9-րդ դասարանցիները «Պատմություն» առարկայի դասերի արդյունքում:
Միանգամից ընդգծեմ, որ գիտելիքը լոկ միջոց է հմտության ձևավորման մացառոտ (այդ մացառներն հաճախ մեր կենսոլորտի հարազատ անկյունում են ծլում ծաղկում զորանում ) կածանում:
Հիմնարար կարողությունների, օրինակ` լսելու (ավելի ճիշտ` սոցիալական լսողության), առկայության կամ բացակայության բացահայտումը մանուկ ստուգատեսի ատամների համար կարծր է: Իսկ միջնորդավորված, անուղղակի դրսևորումներն առկա են հաջորդ աստիճանի կարողություններում, առավել ևս` հմտություններում:
Խոսենք ավելի պարզ: Համեմատելուկարողություն: Յուրաքանչյուր անհատ ծննդյան օրվանից մինչև մահվան մահիճ, կամա, թե ակամա, այս դաշտում է: Կենցաղային մակարդակում կարծես թե բոլորն ունեն այս կարողությունը: Իսկ այ հանրակրթական մակարդակում…..համեմատել իրադարձությունները և պատմական անհատներին չորսամսյա վարժանքներից հետո կարողանում են ոչ բոլորը: Էլ չեմ խոսում երևույթների համեմատության մասին: Ինչու՞: Երջանիկ կլինեի, եթե միայն ես մեղավոր լինեի իմ «բարդ խոսքով» (չակերտների արանքում բազմիցս լսվածի, ավելի հաճախ` ոչ երեխաների շրթերից, մեջբերումն է):
Միայն պատմությանն առնչվող միակ կարողությունը, որի ներարկմանը ես համառորեն հետամուտ էի` ժամանակագրության կազմումն էր, ավելի ճիշտ` տեքստերից իրադարձությունների կամ կենսագրականների տարեթվերի կանոնակարգված դուրսգրումը: Սրան էլ անդրադարձել էի լոկ Պատմահոր հորդորով` չկա ստույգ պատմություն առանց ժամանակագրության, չնայած նրա մեկ չարչրկված ասույթ «փոքր ածու»-ի մասին, մեր այսօրվա իրականության էթնոհոգեբանական գլխավոր պատճառներից է:
Միջանկյալ մի միտք հայտնեմ. «Հանրակրթական առարկաների դասավանդումը որպես համապատասխան գիտությունների պատմություն արդյունավետ կլինի»:
Հաջորդ կարողությունը, որի արմատավորումն իմ սևեռուն գաղափարն է, հասկացությունների սահմանումն է: Կարող եմ որպես իմ մոտեցման հիմնավորում դիմել Եռամեծարի հեղինակությանը, բայց կբավարարվեմ նրանով, որ մարտահրավեր կնետեմ. «Թող ինձ քարկոծի նա, ով իր կյանքում չի տուժել հասկացության թյուրըմբռնումից, կամ էլ օր է անցկացրել առանց որևէ մեկին, կամ հենց ինքն իրեն որևէ բան հասկացնելու փորձի (օրինակ` ով է ընկերը, ինչ բան է սերը կամ ինչ է նշանակում խաշ ուտել)»:
Ի տարբերություն նախորդի, քչերը չեն համաձայնվի ապացուցելու կարողության անհրաժեշտության հետ: Այստեղ լոկ ընդգծեմ, որ սովորողին որևէ բան ապացուցելու դրդելու արդյունավետ մեթոդ է սադրանքը: Ձևակերպել վիճելի (մեղմ ասած) միտք և տալ հակառակն ապացուցելու իրավունք:
Նկարագրելու կարողությունն առաջին հերթին բառապաշարային հիմնախնդիր է: Սակայն պակաս կարևոր չէ այդ ճանապարհով վերաբերմունքի բացահայտումը: Եթե որևէ մեկը կարծում է, թե քաղաք կամ ճակատամարտ նկարագրելը միայն պատմության խնդիր է, թող իր կյանքից հեռացնի ամենաքիչը` խորապատկերներն ու նրբերանգները:
Ես համոզված եմ. «Եթե բնութագրելու կարողությունը չի վերածվել հմտության, անհատի օրակարգից անբաժան կլինեն հիասթափություններն ու կոնֆլիկտները, հեռանկարում` սոցիալական մենությունը (չեմ կարծում, թե շատերն իրենց հանճար համարեն)»:
Բնությունը (կամ Արարիչը, կամ ծնողական գեները) այնքան շռայլ չէ, որ հետազոտական աշխատանք կատարելը շարքային կարողություն լինի, սակայն հանրակրթության հիմնախնդիրներից մեկը հենց սովորողների այդ շերտի բացահայտումն ու օժտվածության այդ բաղկացուցչի զարգացումն է:
Ստուգատեսի ժամանակ սովորողների ցուցադրելիք կարողությունների թվարկում ավարտեմ թվարկելու կարողության հիշատակմամբ: Սկզբում ինձ թվում էր, թե այդօրինակ առաջադրանքներով, օրինակ` թվարկել նախնադարյան մարդկանց զբաղմունքները և գործիքները, ես կվիրավորեմ երեխաներին: Սակայն պարզվեց…որ ամեն ինչ այնքան էլ պարզ չէ:
Ստուգատեսներն անցողիկ են, կարողությունները` ապագայամետ, հմտությունները` ցմահ (եթե վերջինս կա):

10.01.2015 © Աշոտ Տիգրանյան

Մխիթար Սեբաստացու դասերը

Նպատակը կատարմամբ է գեղեցիկ:
Մխիթար Սեբաստացի
«Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրը նշում է իր երիտասարդական տարիքի գագաթնակետը: Իսկ որքանո՞վ ենք մենք որպես համայնք և որպես անհատներ, ՍԵԲԱՍՏԱՑԻ: Սեբաստացի` Մխիթարյան դասերը յուրացնելու և գործնականում կիրառելու տեսանկյունից:
ԴԱՍ ԱՌԱՋԻՆ. Մտքերի և սրտերի միասնություն Սիրո տիրապետության ներքո: Այս նպատակը դրվել է կրթահամալիրի հիմքում: Իրականացումը վայրիվերումներ է ունեցել: Այսօր այն դեռ չվիճարկվող նպատակ է: Եվ ինչքան էլ առաջին հայացքից կարող է տարօրինակ թվալ,առավել դժվար է մտքերի, այս դեպքում` մանկավարժական սկզբունքների, միասնության ապահովումը:
ԴԱՍ ԵՐԿՐՈՐԴ. Արիության, իրատեսության և շրջահայացության ներդաշնակեցում: Արիությունը միշտ էլ կրթահամալիրցիների բնորոշ գիծն է եղել: Արիություն ընդդեմ կաղապարվածության և հարմարվողականության: Բայց այսօր մի՞շտ ենք խրախուսում մեր սաների մտքի և գործի արիությունը: Կասկածում եմ: Իսկ իրատեսությունը, ցավոք, արդեն լքել է կրթահամալիրյան արժեհամակարգի առաջին եռյակը:
ԴԱՍ ԵՐՐՈՐԴ. Մշտապես հսկել, ուղղել, կրթել և ուսուցանել սովորողներին, կարևորելով նաև հանգիստն ու յուրաքանչյուրի տարիքին համապատասխան զիջողությունները: Այստեղ է, որ կրթահամալիրի տնօրեն Տիար Բլեյանը աննահանջ հետևում է աբբահոր պատգամներին: Թե մեզնից յուրաքանչյուրն ինչքանով է յուրացրել այս դասը, թող ամեն մեկը պատասխան տա իր խղճի առջև:
ԴԱՍ ՉՈՐՐՈՐԴ. Պահպանելով սաների մանկական պարզությունն ու անկեղծությունը, այն զուգակցել խորագիտության և ձեռներեցության հետ: Այս ոլորտում մեր հաջողություններն ակնառու չեն;
ԴԱՍ ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ. Կարևորել հռետորության և իմաստասիրության դասավանդումը; Այս ուղղություններով ընթացքն արդյունավետ էր, սակայն առարկայական և ենթակայական գործոններն այն կասեցրեցին:
ԴԱՍ ՎԵՑԵՐՈՐԴ. «…. ինչպես որ կրակը կըհալեցնէ մոմը, այնպես ալ մարդկան գովութիւնները կը հալեցնեն և կոչնչացնեն բարի գործերը»(Մխիթար Սեբաստացի): Գուցե՞ այս դասը հնացած է, չգիտեմ: Բայց հարկ համարեցի հիշեցնել:
ԴԱՍ ՅՈԹԵՐՈՐԴ. Միշտ աշխատել ընթանալ ոսկե միջինի ուղով` վեհանձնության հետ խոնարհամտություն, հրամայելու ժամանակ համեստ, խիստ, բայց քաղցրահամբույր, խորագետ, բայց ոչ խորամանկ, պարզ և անկեղծ, բայց ոչ անզգույշ և գաղտնամատնիչ, կիրթ, բայց ոչ կեղծավոր, բարեմիտ,բայց ոչ նվաստախոհ և ծառայամիտ, ու այդ ոգով էլ կրթել սաներին: Այս մանկավարժական երազանքը կկենսագործվի լոկ այն ժամանակ, երբ կդառնա ամենպահյա ուղեցույց; Դեռ այդպես չէ:
ԴԱՍ ՈՒԹԵՐՈՐԴ. Սովորեցնել սաներին դժվարություններ հաղթահարելու արվեստը և ձևավորել այս ուղղությամբ ընթանալու կամք: Այս հարցում կրթահամալիրում առկա են տարակարծություններ: Կարծում եմ, որ Մխիթար Սեբաստացու այս դասը ևս գործնական քննարկման առարկա կդառնա տեսանելի ապագայում:
ԴԱՍ ԻՆՆԵՐՈՐԴ. Սովորողի ընթերցասիրությունը, որ ծնվում է բնածին հետաքրքրասիրությունից, խթանել և դարձնել սովորույթի ուժ ունեցող հմտություն: Եթե դադարենք ձայնակցել վատատեսներին, այդ թվում` շատ ծնողների, ու գանգատվել, թե երեխաները չեն կարդում, և որպես առաջին քայլերից մեկը մեր կարդացածը խորհուրդ տանք նրանց և խրախուսենք, նաև կարդանք նրանց առաջարկածը, ապա կտեսնենք, որ երբեմն մեր ընթերցասիրությունն է կաղում:
Հ.Գ. «Վիճիր քեզանից գիտունի հետ: Մի տխրիր պարտվելու մտքից, քանի որ կշահես իմաստության ճակատամարտը:
Վիճիր քեզ հավասարի հետ, կպարտվես դու, կամ նա, բայց կշահեք իմաստության ճակատամարտը և՛ դու, և՛ նա:
Վիճիր քեզանից քիչ իմացողի հետ, չէ՞ որ օգտակար կարող ես լինել նրան՝ զրուցակցիդ:
Բայց երբեք չվիճես տգետի հետ, չէ՞ որ ոչ մեկդ չեք շահի, ախր..» (Մխիթար Սեբաստացի)

10.11.2014 © Աշոտ Տիգրանյան

Անգեղակոթ – Մինսկ երթուղով

Պատմությունը դաժան, բայց համբերատար ուսուցիչ է: Նա պատժում է և հետո հանձնարարում կրկնել ու յուրացնել դասը:
Հայ էթնոսը Քրիստոսի ծննդից հետո վերածվել է բազմատարեցի աշակերտի՝ մազոխիստական հակումներով:
Մեր խոսքը չծանրաբեռնելու համար անցկացնենք լոկ մի զուգահեռ:
1699 թվականի ապրիլի 9-ին Սյունիքի Անգեղակոթ գյուղում Իսրայել Օրու նախաձեռնությամբ սկսվեց հայոց ազատագրությանը միտված հերթական գաղտնի խորհրդակցությունը, որի մասնակիցները խնդրագրեր ուղարկեցին Եվրոպա և Ռուսաստան: Արդյունքը՝ զրոյական /լավատեսական մոտեցման դեպքում/: Գաղտնի ժողովի գնահատականները տատանվում են մեծ միջակայքում: Լեո. «Խոջայականկապիտալ».«Միամիտ, կարելի է ասել՝ նախնադարյան գյուղապետերի մի հավաքույթ էր Անգեղակոթի գերագույն խորհրդակցական ժողովը: Իսրայել Օրու համար նշամակություն չուներ, որ այդ ժողովը տեղի էր ունենում Ղարաբաղի Լեռնաստանի մի կորած անկյունում: Նշանակություն ունեցողը նրա համար այն էր, որ կարող է ներկայացնել այդ մարդկանց Եվրոպային իբրև մի կազմակերպություն, որը բարբառում է այս լեզվով. «Մենք, Մեծ Հայաստանի գլխավորներս և ատենակալներս»: Ահա, սնապարծության և մեծամտության ի´նչ խոյանքներ կարող էր տալ մի խեղճ ու աղքատ լեռնային գյուղ մի ռոմանտիկ քաղաքագետի, որի երազն էր մի թագավորական թագ, այն էլ իր ցնորապաշտ գլխին »: ԵՊՀ հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտի կայք, հեղինակ Պ. Հովհաննիսյան. «Դարձյալ տիրապետող էր այն միտումը, թե հայերը միայն սեփական ուժերով անկարող են իրականացնել պատմական այդ գերխնդիրր, ուստի պետք է ապավինեն Հռոմի պապի միջամտությանն ու Արևմուտքի որևէ հզոր թագավորի օգնությանը:…………. Կուրֆյուրստին հղված դիմումնագրում հայոց մելիքները հստակորեն մատնանշում էին հակապարսկական ապագա ռազմական գործողություններում իրենց անելիքներն ու դերը: Նրանք հավաստում էին, որ մինչև եվրոպական զորքերի ժամանումը Հայաստան հայերը ստեղծելու են ռազմական ջոկատներ և նախապատրաստվելու են զինված ապստամբության: Սա չափազանց կարևոր հանգամանք էր: Առաջին անգամ փորձ է արվում հաղթահարելու սեփական ուժերի նկատմամբ ավանդական անվստահության բարդույթը և կրավորական ու անզոր կեցվածքից անցնելու առավել գործուն դիրքորոշման: Սույն հանգամանքը որակապես փոխելու էր հայ ազատագրական շարժման հետագա ընթացքը:»
Ձեզ մոտ վերոշարադրյալը որոշակի ասոցիացիաներ չի՞ առաջացնում:
Արդեն 21-րդ դարում Հայոց երրորդ հանրապետության գործող նախագահը 2013 թվականի սեպտեմբերի 3-ին հայտարարում է. «Մենք հանգամանալի քննարկում անցկացրեցինք նաև եվրասիական ինտեգրացիայի հարցերի վերաբերյալ, և ես հաստատեցի Հայաստանի ցանկությունը` միանալու Մաքսային միությանը և ներգրավվելու եվրասիական տնտեսական միությանձևավորման գործընթացում: 20 տարի առաջ Հայաստանը Ռուսաստանի և ԱՊՀ այլ երկրների հետ գորընկերությամբ ձևավորեց իր ռազմական անվտանգության համակարգը Հավաքական անվտանգության պայմանագրի ձևաչափում: …..Այժմ ՀԱՊԿ մեր գործընկերները ձևավորում են տնտեսական փոխգործակցության նոր հարթակ: Ես քանիցս ասել եմ, որ գտնվելով ռազմական անվտանգության մի համակարգում (որն իր սնանկությունը ցույց տվեց անցած ամառ – Ա.Տ.), անհնար է և անարդյունավետ մեկուսանալ համապատասխան աշխարհատնտեսական տարածքից…………Այս որոշումը եվրոպական կառույցների հետ մեր երկխոսությունից հրաժարում չէ»:
Ընդամենը Պֆալցի կուրֆյուստին փոխարինել է Եվրոմիությունը, իսկ Պյոտրյան Ռուսաստանին` Պուտինյան Ռուսաստանը:
Նոր Լեոի գնահատականն ավելի սպանիչ է լինելու, քանզի մեզ ավելի դաժան է պատժելու պատմությունն իր դասերից բացակայողներին:

Մեթոդական հոդված

Էմպաթիան և նախնադարյան դպրոցը
Մինչ համառոտ անդրադարձը էմպաթիային և նրա կրթական կարողականությանը տողերիս հեղինակը հարկ է համարում հրապարակել մի քանի հիմնադրույթներ, որոնք հավանաբար կհանդիպեն տեսական հակադարձման:
Եվ այսպես: Homo sapiensi-ի մեգաքաղաքակրթության պարույրաձև զարգացումը թևակոխել է իր երրորդ՝ երեք իրականությունների (բնություն, երկրորդ բնություն՝ մարդածին ֆիզիկական, վիրտուալ)հակադրամիասնության, փուլը: Գիտեռլիքի գերակայությունը պատմական, մշակութաբանական և կրթական անախրոնիզմ է: Այլընտրանքն հետևյալն է՝ կամ անընդհատ բազմացող և բարձագույն աստիճանի հմտության հասնող կարողություններով էթնոսոցիալական էակ, կամ լուսացքային արարած:
Ի՞նչ է էմպաթիան: Հույն իմաստասեր, դիալեկտիկայի հայր Սոկրատես. «Հասկանալ, որ ուրիշը՝ դա դու ես»: Ավստրիացի նշանավոր հոգեբա Ալֆրեդ Ադլեր. «Էմպաթիան առաջանում է մարդկային մի էակի՝ մյուսի հետ խոսակցության ժամանակ: Անհնար է հասկանալ զրուցակցին՝ առանց նրա հետ նույնանալու: Երբ մենք փորձում ենք պարզել, թե որտեղից է առաջանում բոլորովին այլ մարդու նման գործելու և զգալու ունակությունը, հայտնաբերում ենք, որ նման հատկությունը բացատրվում է ընդհանրության բնածին զգացմունքի առկայությամբ: Հասկանալի է, որ դա տիեզերական զգացողություն է, մեր կապի արտացոլումըողջ աշխարհակառուցվածքի հետ, դա մարդկային ցեղի պատկանելության անքակտելիությունն է»: Հուզական ինտելեկտի տեսության հիմնադիր Դէնիել Գոուլման. «Մարդկան հետ շփվելիս հաջողության հասնելու համար Ձեր էմպաթիայի օգտակար գործողության գործակիցը՝ EQ-ն, պակաս կարևոր չէ, քան Ձեր ինտելեկտի օգտակար գործողության գործակիցը՝ IQ-ն»: Ընդ որում կարևոր է էմպաթիան տարբերել կարեկցանքից և բարյացակամությունից: Ես համոզված եմ, որ էմպաթիան ապրումակցում է ոչ միայն անհատի հետ հարաբերություններում, այլև իրականության բոլոր գործող բաղադրիչների՝ սոցիալական խմբի, էթնիկական միավորի, մարդկության, այլ արարածների հետ առկա և հեռակա առնչակցություններում:
Հետևաբար էմպաթիայի մեթոդի (բնականաբար՝ էմպաթիան նաև կարողություն է) կիրառումը նպաստում է սովորողի մի խումբ կարողությունների՝ իրականության երեք ժամանակային փուլերը՝ անցյալ, ներկա, ապագա, և նրանց ոչ վեկտորալ կապը հասկանալու, հաղորդակցվելու և համագործակցելու, այդ թվում՝ միջքաղաքակրթական և միջմշակութային ոլորտներում, երևակայությամբ իրականության մութ ծալքերը լուսավորելու, իրականության իր անկյունը փոխելու, ձևավորմանը և հմտացմանը:
Հասկանալի է, որ էմպաթիան որպես դասավանդման մեթոդ առաջին հերթին կարող է կիրառվել հասարակագիտական առարկաների և գրականության ուսումնական պարապմունքների ժամանակ:
Այսպես օրինակ, էմպաթիան կարևորագույն բաղադրիչն է պատմական վերակառուցման՝ այս կամ այն պատմական փուլում որևէ տարածաշրջանի նյութական և հոգևոր մշակույթի, ինչպես նաև գործընթացների, իրադարձությունների, տեխնոլոգիաների վերաստեղծման գրավոր, հնագիտական, ազգագրական և այլ աղբյուրների օգտագործմամբ:
Իսկ ի՞նչ կապ ունի նասխնադարյան դպրոցը: Անմիջական: Վեցերորդ դասարանում սովորողների սցենարով և բեմադրմամբ իրականացված մանրապատումը նրանց համար հասկանալի դարձրեց հեռավոր ժամանակների իր հասակակցին ու նրան շրջապատող իրականությունը: Իսկ առանց էմպաթիայի այդ հաջողությունն անհնար կլիներ:

2014 թվական, սեպտեմբեր © Աշոտ Տիգրանյան